Giữ Tết an lành cho người bị gout – chế độ ăn và kiêng cữ.

1/ Mở đầu:

Tết đến là lúc nhà nhà sum họp, mâm cơm lúc nào cũng đầy ắp thịt cá, bánh chưng, bánh tét, lại thêm bia rượu, nước ngọt. Với nhiều người, đây là niềm vui. Nhưng với người bị gout, Tết lại dễ trở thành “mùa đau khớp” nếu không cẩn thận. Không ít người vừa qua giao thừa, chưa kịp hưởng không khí đầu năm đã phải ôm chân, ôm gối vì khớp sưng nóng, đau nhức không đi nổi.

2/ Sơ lược về bệnh Gout

Nói một cách dễ hình dung, gout xảy ra khi trong máu có quá nhiều axit uric mà cơ thể không xử lý kịp. Axit uric thực chất là “rác thải” sinh ra khi cơ thể tiêu hóa những thức ăn giàu đạm như thịt đỏ, hải sản, nội tạng [1]. Bình thường, lượng axit uric này sẽ được hòa tan trong máu rồi thải ra ngoài qua thận theo nước tiểu. Khi ăn uống điều độ, uống đủ nước và thận làm việc tốt, cơ thể vẫn “xoay xở” được nên chưa gây vấn đề gì rõ rệt [4].

Nhưng khi axit uric tăng quá cao, nó không còn tan hết được nữa. Lúc đó, axit uric bắt đầu kết tinh thành những tinh thể nhỏ li ti, sắc cạnh như mảnh thủy tinh hoặc hạt cát. Những tinh thể này có xu hướng lắng đọng ở các khớp, đặc biệt là những khớp xa tim như ngón chân cái, cổ chân, đầu gối. Khi tinh thể rơi vào khớp, cơ thể xem đó như “vật lạ” và lập tức phản ứng viêm để chống lại. Chính phản ứng viêm này gây ra các dấu hiệu rất điển hình của gout: khớp sưng to, nóng ran, đỏ rực và đau dữ dội, chỉ cần chạm nhẹ cũng đau [3][4].

Cơn đau gout thường đến rất đột ngột, hay xuất hiện ban đêm hoặc sáng sớm. Có người đau đến mức không dám đắp mền vì chỉ cần chạm nhẹ cũng chịu không nổi. Đây không phải là đau mỏi thông thường mà là đau do viêm cấp, nên cảm giác rất dữ dội và khó chịu.

3/ Chế độ ăn ngày Tết cho người bị gout  

Trong những ngày Tết, sai lầm thường gặp nhất là ăn dồn đạm [2]. Một bữa ăn có quá nhiều món thịt, rồi bữa sau lại tiếp tục như vậy, kéo dài nhiều ngày liền. Điều này khiến cơ thể không kịp xử lý lượng axit uric sinh ra. Vì vậy, nguyên tắc quan trọng là không để bữa nào cũng “toàn thịt”. Nếu đã ăn nhiều đạm ở bữa này thì bữa sau nên giảm, ưu tiên món nhẹ hơn để cơ thể có thời gian cân bằng lại.

Lựa chọn thực phẩm cho người bị gout:

Về lựa chọn thực phẩm, người bị gout nên hạn chế tối đa nội tạng động vật như gan, lòng, óc, tiết canh, vì đây là nhóm chứa purin rất cao. Hải sản đậm như tôm khô, mực khô, cá khô cũng nên tránh hoặc chỉ ăn rất ít. Thịt đỏ vẫn có thể ăn nhưng nên chọn phần nạc, ăn lượng nhỏ và không ăn liên tục nhiều ngày. Thịt gà bỏ da, cá nạc, trứng có thể dùng xen kẽ để giảm gánh nặng purin so với việc ăn toàn thịt đỏ [2].

Tăng cường ăn rau và chất xơ, hạn chế thịt mỡ:

Bên cạnh việc hạn chế đạm, tăng rau xanh và chất xơ là điều rất quan trọng trong mâm cơm ngày Tết của người bị gout [1]. Rau giúp bữa ăn nhẹ bụng, tạo cảm giác no mà không làm tăng axit uric. Các món canh rau, rau luộc, salad, dưa món ăn vừa phải giúp cân bằng lại mâm cỗ vốn nhiều thịt cá. Trái cây tươi cũng nên được ưu tiên làm món tráng miệng thay vì các món ngọt nhiều đường và chất béo.

Bánh chưng, bánh tét là món không thể thiếu ngày Tết, người bị gout không cần kiêng tuyệt đối nhưng nên ăn lượng nhỏ. Bánh chứa nhiều tinh bột và thường ăn kèm thịt mỡ, nếu ăn nhiều dễ gây nặng bụng, rối loạn chuyển hóa và gián tiếp làm gout dễ bùng phát hơn [2]. Ăn bánh nên đi kèm rau xanh, không ăn kèm quá nhiều thịt kho mỡ.

Phương pháp chế biến nên chọn: luộc, hấp, nấu canh

Cách chế biến cũng ảnh hưởng nhiều đến gout. Các món luộc, hấp, nấu canh luôn phù hợp hơn so với chiên, xào, nướng nhiều dầu mỡ. Món ăn càng đậm, càng nhiều chất béo thì cơ thể càng khó chuyển hóa, làm tình trạng tăng axit uric nặng hơn [2]. Vì vậy, trong mâm cơm Tết, người bị gout nên ưu tiên món đơn giản, ít dầu, ít gia vị.

4/ Kiêng cữ ngày Tết cho người bệnh gout

Để giữ Tết an lành, người bị gout không cần phải kiêng quá mức đến mức không dám ăn gì. Riêng bia rượu, nếu có thể tránh được thì là tốt nhất. Chỉ cần vài cuộc nhậu liên tiếp là đủ để kích hoạt một cơn gout cấp. Nếu không tránh hoàn toàn được vì giao tiếp, thì nên uống rất ít, không uống dồn dập và không uống nhiều ngày liền. Tuyệt đối không uống rượu khi bụng đói hoặc khi đang có dấu hiệu đau khớp lâm râm [3].

Một thói quen đơn giản nhưng hay bị quên ngày Tết là uống nước [2]. Nhiều người mải đi chơi, tiếp khách mà quên uống nước lọc, thay vào đó là nước ngọt, bia rượu. Thiếu nước làm axit uric dễ cô đặc và kết tinh hơn. Uống đủ nước mỗi ngày giúp thận đào thải axit uric tốt hơn, giảm nguy cơ lên cơn đau. Chỉ cần nhớ uống nước đều trong ngày đã là một cách bảo vệ khớp rất hiệu quả.

Ngoài ra, người đang điều trị gout bằng thuốc không nên tự ý ngưng thuốc vì tâm lý “đầu năm kiêng thuốc men” [3][4]. Việc bỏ thuốc vài ngày có thể khiến axit uric tăng trở lại rất nhanh. Nếu đang dùng thuốc hạ axit uric hoặc thuốc theo chỉ định bác sĩ, nên duy trì đều đặn trong suốt dịp Tết. Khi có dấu hiệu đau, sưng, nóng khớp, đừng cố chịu hay xoa bóp linh tinh mà nên nghỉ ngơi và đi khám sớm.

5/ Kết luận

Tết là để vui, nhưng vui không có nghĩa là đánh đổi sức khỏe. Với người bị gout, một cái Tết trọn vẹn là cái Tết không phải chống nạng, không phải nằm một chỗ vì đau khớp. Chỉ cần ăn uống chừng mực, hạn chế bia rượu, uống đủ nước và không bỏ thuốc, người bị gout hoàn toàn có thể đón Tết nhẹ nhàng, bình yên và thật sự tận hưởng những ngày đầu năm bên gia đình.

—————–

Nguồn tài liệu tham khảo:

1/ Nguyễn Thanh Tùng & Lê Minh Hạnh. (2023). Gout – Những điều cần biết về bệnh gút và cách phòng tránh. Tạp chí Y học Việt Nam.

2/ Nhóm tác giả Edu2Review. (2025). Bệnh gout: Ăn uống như thế nào trong dịp Tết? Edu2Review.

3/ Richette, P., & Bardin, T. (2010). Gout. The Lancet, 375(9711), 318–328.

4/ Stamp, L. K., & Dalbeth, N. (2019). Dietary factors and gout: How food influences uric acid levels and disease risk. Arthritis Research & Therapy, 21(1), 108.