Phân biệt vàng da do gan và vàng da do nhiễm Caroten ( ăn nhiều đu đủ, cà rốt..).

Vàng da là tình trạng da chuyển sang màu vàng, thường khiến nhiều người lo lắng vì nghĩ ngay đến bệnh gan. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải mọi trường hợp vàng da đều xuất phát từ gan [3]. Một nguyên nhân khá phổ biến nhưng ít được chú ý là vàng da do nhiễm Caroten, xảy ra khi ăn quá nhiều thực phẩm giàu sắc tố caroten như cà rốt, đu đủ hay bí đỏ. Việc phân biệt hai tình trạng này có ý nghĩa quan trọng để tránh hoang mang không cần thiết, đồng thời không bỏ sót những bệnh lý gan tiềm ẩn.

1/ Vàng da do gan:

Vàng da do bệnh gan xảy ra khi nồng độ bilirubin trong máu tăng cao [1]. Bilirubin là sản phẩm chuyển hóa của hồng cầu, bình thường sẽ được gan xử lý và đào thải qua mật. Khi gan bị tổn thương do viêm gan, xơ gan, tắc mật, ngộ độc rượu hoặc các nguyên nhân khác, quá trình này bị gián đoạn, khiến bilirubin tích tụ trong máu và thấm vào da, gây vàng da.

Người bệnh thường không chỉ thấy da vàng mà còn nhận thấy lòng trắng mắt cũng vàng, nước tiểu sẫm màu, đôi khi phân nhạt màu. Ngoài ra, vàng da do gan thường đi kèm các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, đau vùng hạ sườn phải và ngứa da. Đây là tình trạng bệnh lý, có thể tiến triển nghiêm trọng nếu không được thăm khám và điều trị kịp thời [1][2].

2/ Vàng da do nhiễm Caroten và phân biệt với vàng da do gan:

Caroten là chất tạo màu tự nhiên trong thực vật, giúp cà rốt, đu đủ, bí đỏ, xoài… có màu vàng cam. Khi vào cơ thể, caroten có thể được chuyển hóa thành vitamin A, một vitamin quan trọng cho thị lực, da và hệ miễn dịch.

Khi lượng caroten đưa vào cơ thể vượt quá khả năng chuyển hóa thành vitamin A, sắc tố này sẽ tích tụ trong lớp sừng của da, làm da chuyển sang màu vàng cam, đặc biệt rõ ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và vùng quanh mũi [3].

Về đặc điểm lâm sàng, sự khác biệt rõ ràng giữa vàng da do Caroten và do gan là ở cũng mạc mắt – nhiễm caroten không gây vàng lòng trắng mắt, không làm nước tiểu sậm màu và không gây phân bạc màu, đây là những dấu hiệu quan trọng giúp phân biệt với vàng da do gan hoặc tắc mật. Người mắc tình trạng này thường không có triệu chứng toàn thân như mệt mỏi, chán ăn, ngứa da hay sụt cân; chức năng gan vẫn bình thường và không có dấu hiệu bệnh lý nghiêm trọng. Khi giảm lượng thực phẩm giàu beta-caroten, màu da sẽ dần trở lại bình thường sau vài tuần đến vài tháng, cho thấy đây là một hiện tượng không nguy hiểm và có thể hồi phục hoàn toàn [1][3].

Tóm lại, không phải mọi biểu hiện vàng da đều là dấu hiệu nguy hiểm, nhưng cũng không nên chủ quan. Nếu vàng da kèm theo các triệu chứng mệt mỏi, ngứa da, sụt cân…người bệnh nên đi khám để được xét nghiệm và chẩn đoán chính xác. Trong khi đó, nếu vàng da xuất hiện sau khi ăn nhiều thực phẩm giàu Caroten và không có triệu chứng bất thường khác, chỉ cần điều chỉnh chế độ ăn là tình trạng có thể tự cải thiện.

——–

Tài liệu tham khảo