Y khoa Diễn đàn Y khoa, y tế sức khoẻ, kiến thức lâm sàng, chẩn đoán và điều trị, phác đồ, diễn đàn y khoa, hệ sinh thái y khoa online, mới nhất và đáng tin cậy.
Xoắn phần phụ (Adnexal Torsion) là một cấp cứu ngoại phụ khoa ít gặp nhưng cực kỳ nghiêm trọng, chiếm khoảng 1 – 5% các trường hợp đau bụng cấp trong thai kỳ. Tình trạng này xảy ra khi buồng trứng, vòi trứng hoặc cả hai bị xoắn quanh trục mạch máu nuôi dưỡng, dẫn đến thiếu máu cục bộ, hoại tử và mất chức năng cơ quan nếu không được can thiệp kịp thời. Trong thai kỳ, việc chẩn đoán thường gặp nhiều khó khăn do các triệu chứng lâm sàng dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý nội ngoại khoa khác.
1. Cơ chế và các yếu tố nguy cơ trong thai kỳ
Sự gia tăng kích thước của tử cung theo tuổi thai làm thay đổi vị trí của buồng trứng và vòi trứng, tạo điều kiện thuận lợi cho sự di động bất thường. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm:
- Sự hiện diện của khối u buồng trứng: Các nang hoàng thể (phổ biến trong tam cá nguyệt thứ nhất) hoặc các khối u thực thể như u nang bì là tác nhân phổ biến nhất gây mất trọng tâm và dẫn đến xoắn [1].
- Kích thích buồng trứng: Những phụ nữ mang thai nhờ hỗ trợ sinh sản (IVF) có buồng trứng kích thước lớn thường có nguy cơ cao hơn [3].
2. Triệu chứng lâm sàng và “Cạm bẫy” chẩn đoán
Triệu chứng điển hình của xoắn phần phụ là cơn đau bụng dưới khởi phát đột ngột, dữ dội, thường kèm theo buồn nôn và nôn. Tuy nhiên, ở phụ nữ mang thai, cơn đau có thể không khu trú rõ rệt do tử cung chèn ép và đẩy các tạng lên cao.
- Chẩn đoán phân biệt: Cần phân biệt kỹ với viêm ruột thừa cấp, cơn đau quặn thận, nhau bong non hoặc xoắn tử cung.
- Dấu hiệu gợi ý: Một cơn đau bụng dưới dữ dội trên bệnh nhân có tiền sử u nang buồng trứng đã biết trước đó luôn phải được cảnh giác cao độ với tình trạng xoắn [2].
3. Vai trò của chẩn đoán hình ảnh
Siêu âm Doppler màu là công cụ chẩn đoán đầu tay. Các dấu hiệu điển hình bao gồm buồng trứng sưng nề, các nang nhỏ ngoại vi và đặc biệt là dấu hiệu “xoáy nước” (Whirlpool sign) – minh chứng cho cuống mạch bị xoắn. Tuy nhiên, sự hiện diện của dòng chảy trên Doppler không loại trừ hoàn toàn chẩn đoán xoắn, vì tưới máu có thể không liên tục hoặc chỉ bị tắc nghẽn một phần tĩnh mạch trong giai đoạn đầu [1].
4. Chiến lược xử trí: Phẫu thuật nội soi hay mổ mở?
Nguyên tắc xử trí hiện nay đã chuyển dịch từ cắt bỏ phần phụ sang phẫu thuật bảo tồn (tháo xoắn), ngay cả khi buồng trứng có vẻ tím tái hoặc thiếu máu nặng.
- Phẫu thuật nội soi: Được xem là tiêu chuẩn vàng trong điều trị xoắn phần phụ ở hai tam cá nguyệt đầu tiên nhờ ưu điểm ít xâm lấn, hồi phục nhanh và giảm thiểu kích thích tử cung gây dọa sảy thai [3].
- Xử trí phối hợp: Trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ Sản khoa và Ngoại khoa cần phối hợp chặt chẽ để đánh giá khả năng hồi phục của mô và quyết định cắt bỏ khối u nang (nếu có) để tránh tái phát.
Kết luận
Xoắn phần phụ trong thai kỳ là một “cuộc chạy đua với thời gian” để bảo tồn chức năng sinh sản và đảm bảo an toàn cho thai nhi. Sự nhạy bén trong tiếp cận lâm sàng, kết hợp với hình ảnh học kịp thời là chìa khóa để đưa bệnh nhân vào phòng mổ sớm nhất có thể.
Tài liệu tham khảo
[1] Cunningham, F. G., et al. (2022). Williams Obstetrics (26th ed.). McGraw Hill Professional. [2] Huchon, C., & Fauconnier, A. (2010). Adnexal torsion: a predictive score for pre-operative diagnosis. Human Reproduction, 25(9), 2276-2280. [3] Pearl, J. P., et al. (2017). SAGES guideline for laparoscopy in pregnancy. Surgical Endoscopy, 31(10), 3767-3782.Lưu ý: Thông tin mang tính chất chia sẻ kiến thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
