Chỉ số đường huyết HI: Khi nào cần gọi cấp cứu ngay lập tức?

Ký hiệu “HI” trên máy đo đường huyết không phải là một con số thông thường, mà là một tín hiệu báo động đỏ. Việc hiểu đúng bản chất và biết cách phản ứng trong “thời điểm vàng” sẽ quyết định sự sống còn của bệnh nhân tiểu đường.

1. Bản chất của chỉ số HI là gì?

• Ngưỡng đo: Hầu hết máy đo cá nhân hiện nay sẽ hiện chữ “HI” (High – Cao) khi nồng độ đường trong máu vượt ngưỡng 600 mg/dL(33.3 mmol/L) [1].
• Tình trạng máu: Ở mức này, máu trở nên quá đặc (tăng áp lực thẩm thấu), rút nước từ tế bào ra ngoài để pha loãng đường, gây mất nước tế bào nghiêm trọng [2].
• Nguy cơ: Đây là dấu hiệu của hai biến chứng tử vong cao: Nhiễm toan Ceton (máu nhiễm axit) và Hôn mê do tăng áp lực thẩm thấu [3].

2. “Tam chứng” báo động: 5 Dấu hiệu phải gọi cấp cứu 115 ngay

Nếu máy báo HI kèm theo các biểu hiện sau, bạn tuyệt đối không được tự xử lý tại nhà mà phải đến bệnh viện ngay lập tức:

• Về hô hấp: Thở nhanh, sâu, nhọc nhằn và hơi thở có mùi trái cây lên men (hoặc mùi sơn móng tay) do máu đã bị nhiễm axit [1].
• Về thần kinh: Lơ mơ, lú lẫn, mất phương hướng, nhìn mờ hoặc co giật. Đây là biểu hiện não bộ đang bị tổn thương do mất nước [4].
• Về tiêu hóa: Đau bụng dữ dội, nôn mửa liên tục, không thể uống được nước để bù dịch [5].
• Về tuần hoàn: Nhịp tim đập rất nhanh nhưng huyết áp tụt, chân tay lạnh.
• Về bài tiết: Miệng cực kỳ khô nhưng lại không đi tiểu được (dấu hiệu suy thận cấp do thiếu nước) [2].

3. Tại sao không được chậm trễ?

• Sự sụp đổ hệ thống: Khi pH máu hạ thấp hoặc áp lực thẩm thấu quá cao, các cơ quan nội tạng sẽ ngừng hoạt động đồng loạt.
• Vòng xoáy bệnh lý: Đường cao gây nôn -> Nôn gây mất nước -> Mất nước làm đường đặc hơn -> Đường đặc lại gây nôn nhiều hơn. Vòng lặp này chỉ có thể cắt đứt bằng cách truyền dịch tĩnh mạch tại bệnh viện [5].
• Tỷ lệ tử vong: Nếu không điều trị, tỷ lệ tử vong do biến chứng tăng áp lực thẩm thấu có thể lên đến 20% [4].

4. Quy trình xử lý nhanh 4 bước tại nhà

Trong khi chờ xe cấp cứu hoặc di chuyển đến bệnh viện, hãy thực hiện đúng các bước sau:

• Bước 1 – Vệ sinh lại: Rửa tay bằng nước sạch (không dùng cồn hay khăn ướt có mùi), lau thật khô và đo lại lần 2 để loại trừ sai số do dính đường trên da [6].
• Bước 2 – Thử Ceton (nếu có): Sử dụng que thử nước tiểu. Nếu màu que đổi sang đậm (tím), chắc chắn máu đang bị nhiễm độc axit.
• Bước 3 – Bù nước lọc: Nếu bệnh nhân còn tỉnh táo và không nôn, hãy cho uống nước lọc liên tục để giúp thận thải bớt đường.
• Bước 4 – Cảnh báo Insulin: Tuyệt đối không tự ý tiêm liều Insulin quá cao một cách đột ngột. Hạ đường huyết quá nhanh (5 mmol/L/giờ) sẽ gây sốc áp suất, làm nước tràn vào não gây phù não cấp [1][2]

Kết luận: Đừng để “HI” trở thành quá muộn

Chỉ số đường huyết báo HI không đơn thuần là một trục trặc kỹ thuật của máy đo, mà là một cuộc khủng hoảng nội môi đang diễn ra âm thầm bên trong cơ thể. Qua các lập luận y khoa nêu trên, chúng ta có thể rút ra 3 bài học sống còn:

• Tính cảnh giác cao độ: Khi máy báo HI, hãy luôn đặt giả thuyết về một tình trạng cấp cứu nội khoa (DKA hoặc HHS) trước khi nghĩ đến sai số thiết bị.
• Hành động dựa trên triệu chứng: Đừng chỉ nhìn vào con số; hãy quan sát sát sao các dấu hiệu về tri giác và nhịp thở. Nếu xuất hiện “Tam chứng báo động” (Lơ mơ, Thở gấp, Nôn mửa), ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ còn tính bằng giờ.
• Tuân thủ quy trình chuyên môn: Tuyệt đối không tự ý xử lý bằng các liều Insulin cực mạnh tại nhà để tránh nguy cơ phù não cấp tính do thay đổi áp suất thẩm thấu đột ngột.

Việc quản lý tốt bệnh tiểu đường không chỉ là duy trì chỉ số đẹp, mà còn là trang bị đủ kiến thức để đối phó với những tình huống ngặt nghèo nhất. Hãy luôn giữ liên lạc với bác sĩ chuyên khoa và ghi nhớ: Trong cấp cứu tăng đường huyết, sự quyết đoán chính là liều thuốc hữu hiệu nhất để bảo vệ tính mạng.

Danh mục tài liệu tham khảo 

[1] American Diabetes Association. (2024). Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Supplement_1), S1-S321.

[2] Kitabchi, A. E., Umpierrez, G. E., Miles, J. M., & Fisher, J. N. (2009). Hyperglycemic crises in adult patients with diabetes. Diabetes Care, 32(7), 1335-1343.

[3] Misra, S., & Oliver, N. S. (2015). Diabetic ketoacidosis in adults. BMJ, 351, h5660.

[4] Pasquel, F. J., & Umpierrez, G. E. (2014). Hyperosmolar hyperglycemic state: a historic review of the clinical presentation, diagnosis, and treatment. Diabetes Care, 37(11), 3124-3131.

[5] Joint British Diabetes Societies (JBDS). (2022). The management of diabetic ketoacidosis in adults. Clinical Guideline.

[6] Hortensius, J., et al. (2011). Self-monitoring of blood glucose: the effect of dirty hands on glucose measurements. Diabetes Care, 34(3), 556-560.