[Chia sẻ] The Anatomy Revolution

Print Friendly, PDF & Email

The Anatomy Revolution

Nhắc đến giải phẫu học, không một bác sĩ hay sinh viên y khoa nào lại không biết đến Frank Henry Netter. Frank Henry Netter (25 tháng 4 năm 1906 – 17 tháng 9 năm 1991) là một bác sĩ phẫu thuật và họa sĩ y khoa người Mỹ. Ấn bản đầu tiên của cuốn Atlas Giải phẫu người – “Nhà nguyện Sistine cá nhân” của ông – được xuất bản năm 1989; ông là thành viên của Học viện Y khoa New York, nơi ông được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1957. Ông đã vẽ rất nhiều những hoạ đồ, hình ảnh minh hoạ mà tên tuổi của ông gắn liền với bộ sách Netter Basic Science mà tiêu biểu là cuốn Netters Atlas of Anatomy mà các bạn đã có dịp làm quen khi bước vào năm đầu đại học.
Tuy nhiên, một trong những ấn phẩm quan trọng nhất trong lịch sử y học, tác phẩm giải phẫu học của Andreas Vesalius “De Humani Corporis Fabrica” (On the Fabric of the Human Body), xuất bản năm 1543, đã đóng vai trò quan trọng trong việc đưa y học thoát khỏi tình trạng mụ mị của thời kỳ trung cổ (medieval period).

Cuộc đời Vesalius

Có vẻ hợp lý nhất khi nói rằng cách tốt nhất để hiểu cơ thể con người là “mở ra” – tốt nhất là một cơ thể mới qua đời, và đó là cách tốt nhất để hiểu cơ thể khỏe mạnh của con người đã chết do tai nạn hoặc bị hành quyết (execution), để các bộ phận bên trong không bị “méo mó” bởi bệnh tật. Thực sự đó là điều hợp lý, vì giải phẫu học (nghiên cứu về bề mặt hoặc cấu trúc của cơ thể) là nền tảng của y học. Tuy nhiên, vào đầu thế kỷ 16, một trở ngại đã cản trở ý tưởng này — thực sự, điều này đã ở đó suốt 13 thế kỷ — trong con người của Claudius Galen. Địa vị của vị bác sĩ huyền thoại người La Mã này lớn đến nỗi những tuyên bố của ông về giải phẫu, sinh lý học và bệnh tật không bị các nhà y học thời Trung cổ ở Châu Âu nghi ngờ — mặc dù các tác phẩm của ông đã được lưu truyền dưới nhiều dạng văn bản Latinh và cod-Latinized, đã đã được dịch sang tiếng Ả Rập. May mắn cho sự tiến bộ của y học, Andreas Vesalius (1514–1564) chưa bao giờ thực sự rơi vào những suy nghĩ của Galen. Được coi là người sáng lập ngành giải phẫu khoa học hiện đại, Vesalius xuất thân từ một gia đình gồm các thầy thuốc lỗi lạc có nguồn gốc tại vùng đất sau đó là Hapsburg Hà Lan. Cha của ông, Anders van Wesel, là dược sĩ/ dược sư (apothecary) cho Đại công tước Margaret của Áo (Archduchess Margaret of Austria), và cho Hoàng đế La Mã Thần thánh Maximilian I (Holy Roman Emperor Maximilian I) và người kế vị Charles V. Ông nội của ông là bác sĩ hoàng gia của Maximilian I, và ông cố của ông là một bác sĩ và người hướng dẫn tại Đại học Leuven (Louvain), thuộc Bỉ ngày nay. Ở tuổi 15, bất chấp nền tảng y khoa của gia đình mình, Vesalius bắt đầu theo học nghệ thuật tại Đại học Leuven, và phát triển tài năng minh họa. Tuy nhiên, 5 năm sau, ông chuyển sang học y khoa ở Paris, nơi ông đọc đi đọc lại các tác phẩm của Galen và những tiền bối khác, những tác phẩm gần đây đã trở nên phổ biến rộng rãi do những tiến bộ trong công nghệ in ấn. Chính tại đây, dưới con mắt của các gia sư Johann Winter von Andernach và Jacobus Sylvius (Jacques Dubois), ông đã học được môn khoa học giải phẫu. Sylvius đặc biệt gây ấn tượng với ông khi cho phép học sinh nhìn thấy bên trong xác chết. Những bài học này đã cho Vesalius thấy rằng trí tuệ của người xưa — và của giáo sư Mondino de Liuzzi, người Bolognese thế kỷ 14 — có thể không đồng ý với những gì ông tự khám phá ra trên các thanh khám nghiệm tử thi.
Năm 1536, khi chiến tranh nổ ra giữa Pháp và Đế quốc La Mã Thần thánh, Vesalius trở về Leuven. Sau đó, ông chuyển qua Venice để đến Đại học Padua nổi tiếng của Ý, nơi tài năng của ông nhanh chóng được công nhận. Năm 1537, rõ ràng là một ngày sau khi tốt nghiệp, Vesalius được cung cấp chức vụ Giáo sư Giải phẫu và Phẫu thuật. Các cấp trên của Vesalius ở Padua ít biết về tính cách nổi loạn của ông, nhưng điều này sớm trở nên rõ ràng khi ông bắt đầu giảng dạy. Mở rộng sự dẫn dắt của Sylvius, ông cầm con dao và tự mình mở các cơ quan mổ xẻ, cho phép các học sinh của mình nhìn vào bên trong. Thông lệ tiêu chuẩn ngày đó là cho phép một trợ lý hoặc thợ cắt tóc phẫu thuật (barber-surgeon) tầm thường làm công việc đó, và thậm chí sau đó, khía cạnh thể chất này của bài học thường chỉ là phần bổ sung cho việc đọc các tác phẩm thiêng liêng của Galen, de Liuzzi, và phần còn lại. Một trong những sựu đổi mới khác của Vesalius là ghi lại những gì ông nhìn thấy tận mắt dưới dạng các hình minh họa chi tiết giống với các mẫu vật trước mặt ông, thay vì dựa vào các bản vẽ cũ hơn. Sử dụng kỹ năng vẽ của mình và nhận lời khuyên từ các nghệ sĩ chuyên nghiệp, Vesalius đã xây dựng nên một bộ sưu tập các hình minh họa chính xác và được thực hiện một cách khéo léo. Tin tức về Vesalius và cách tiếp cận mới mẻ của ông nhanh chóng lan rộng, và vào năm 1538, ông xuất bản sáu tác phẩm đầu tiên của mình với tên Tabulae Anatomicae Sex (Six Anatomical Plates _ Sáu mặt cắt giải phẫu), các hình minh họa trong đó có thể được chuẩn bị từ bản gốc của ông bởi Jan van Calcar, một học trò của họa sĩ Titian. Tác phẩm của Vesalius nhanh chóng bị “ăn cắp bản quyền”, điều này nhanh chóng lan truyền tên tuổi và sự nổi tiếng của ông khắp châu Âu, nhưng khiến ông lo ngại về việc sao chép trái phép tác phẩm của mình.
Advertisement
Đến năm 1540, Vesalius đã chỉnh sửa một trong những tác phẩm của Galen, Institutiones Anatomicae, và xuất bản “bản sửa đổi” của một số chi tiết. Ông cũng có cuộc gặp gỡ trong một cuộc mổ xẻ công khai tại Bologna với một trong những giáo sư hàng đầu của Ý, Matteo Corti, về các chi tiết của gan và cơ. Trong khi đó, một thẩm phán địa phương ở Padua, bị mê hoặc bởi y học và đặc biệt là cách tiếp cận của Vesalius, đã cho phép ông ta sử dụng xác của những tên tội phạm bị hành quyết để khám nghiệm tử thi. Kết quả là, Vesalius sớm có vô số xác chết trong các giai đoạn mổ xẻ khác nhau, chiếm không gian trong các phòng đại học của anh ta — bao gồm cả khu cá nhân của anh ta. Là một phần của nhiệm vụ của mình, Vesalius đã đến thăm Pisa, Bologna, Venice, và các trường đại học khác để thuyết trình và hướng dẫn các buổi giảng dạy. Một chuyến đi như vậy đến Bologna vào năm 1541 đã nhắc nhở ông một cách mạnh mẽ rằng phần lớn công việc giải phẫu của Galen — đặc biệt là mổ xẻ — đã không được thực hiện trên người. Thay vào đó, công việc như vậy đã bị cấm ở La Mã cổ đại, vì vậy, Galen đã mở ra và mô tả giải phẫu của động vật (từ lợn đến khỉ macaque), cho rằng bên trong của chúng giống với con người. Thật vậy, bản thân Vesalius, như thường lệ vào thời điểm đó, cũng đã thực hiện chính xác điều này. Giờ đây, ông nhận ra rằng đây là nguồn gốc của “sự khác biệt” trong công việc của Galen, và rằng, vì kiến thức y khoa (và cho bệnh nhân), chúng phải được sửa chữa.
Chỉ mới 30 tuổi, Vesalius đã tự mình làm chủ dự án. Một số chuyên gia lại gợi ý Jan van Calcar, người từng là một nhà sao chép chuyên nghiệp được thừa nhận và bắt chước (và đôi khi là người giả mạo) các tác phẩm tuyệt vời. Các nhà chức trách khác cho rằng những bức tranh của De Humani là của các họa sĩ studio nói chung quen thuộc với phong cách của Titian. Tuy nhiên, Vesalius đã quan tâm đến từng chi tiết của De Humani, và chọn nhà in nổi tiếng Joannis Oporini của Basel để sản xuất nó – công việc mà ông đã thực hiện bằng phương pháp in khắc lõm (intaglio), trong đó các tấm đồng khắc được lấy từ bản khắc gỗ. Chi tiết và độ rõ ràng thu được đã khiến độc giả của Vesalius kinh ngạc.
Một nơi tưởng nhớ về Vesalius tọa lạc tại Đại học Basel, thành phố của De Humani. ” Basel Skeleton”, như người ta đã biết, ban đầu thuộc về một nhân vật phản diện khét tiếng ở địa phương tên là Jakob Karrer von Gebweiler. Trong khi giám sát ấn phẩm De Humani năm 1543, Vesalius tình cờ đến thăm Basel khi von Gebweiler đang bị chặt đầu công khai. Vì ông được biết đến với kỹ năng tuyệt vời với dao, Vesalius đã được mời tiến hành khám nghiệm tử thi đối với von Gebweiler trước công chúng. Sau khi khám nghiệm tử thi, xương được tập hợp lại thành một chế phẩm hoặc mẫu vật mà Vesalius giới thiệu cho thành phố. Bộ xương Basel vẫn còn ở Bảo tàng Giải phẫu của Đại học. Đối với một người đàn ông đã mang đến cho giới y học một ấn phẩm mang tính lịch sử như vậy, và là bàn đạp cho một kỷ nguyên mới của sự phát triển, bộ xương vẫn là mẫu vật duy nhất được bảo quản tốt do chính Vesalius chuẩn bị.
Vậy những barber-surgeon là ai? Galen đã đóng góp gì cho lịch sử y khoa nhân loại ? Thiên tài Leonardo Da Vinci là người truyền cảm hứng cho Vesalius với bộ sưu tập đồ sộ cỡ nào? Các bạn cùng đón đọc ở những bài viết Ngược dòng lịch sử y khoa của mình nhé.
Link bài viết: https://www.facebook.com/groups/ylamsang/permalink/1187524288360194/
             Trân trọng cảm ơn bài chia sẻ này của BS.Trần Nam Anh trên Diễn đàn y khoa !
                                                                                                   Nguồn: BS.Trần Nam Anh
Advertisement

Giới thiệu doannhi

Check Also

[Cấp cứu] SỐC NHIỄM TRÙNG

SỐC NHIỄM TRÙNG Bài viết này khá tốt cho những bạn mới bắt đầu tiếp …