Cơ chế và nguyên nhân dẫn đến vàng da

Quang Thuận 1 giờ trước Diễn đàn sức khoẻ 6 Lượt xem

5/5 - (1 bình chọn)

Nội dung

1. Định nghĩa

Da có màu vàng do tăng nồng độ bilirubin huyết thanh, thường thấy rõ nhất ở củng mạc. Vàng củng mạc thấy được trên lâm sàng khi nồng độ bilirubin huyết thanh ≥ 51µmol/L ( ≥3mg/dL ); da cũng đổi màu vàng khi nồng độ carotene huyết thanh tăng cao nhưng không có vàng củng mạc[1].

Ở bài viết này chúng ta sẽ tìm hiểu vàng da do tăng nồng độ bilirubin huyết thanh.

2. Cơ chế:

Vàng da là do bilirubin lắng đọng ở trên da và niêm mạc khi nó bị tăng quá mức. Vàng da không rõ ràng trên lâm sàng cho đến khi nồng độ bilirubin vượt quá 3 mg/L. Những rối loạn trong suốt quá trình giáng hóa bilirubin dẫn tới tăng bilirubin và gây vàng da.[2]

Sơ đồ chuyển hóa và thải trừ bilirubin

Bình thường bilirubin được sản xuất từ heme (0,2-0,3 g/ngày) có nguồn gốc chủ yếu từ sự phân hủy các hồng cầu già trong tuần hoàn.
Bilirubin ngoài gan gắn với albumin huyết thanh và chuyển đến cho gan.
Tế bào gan trực tiếp nhận và thực hiện phản ứng glucuronic hóa trong lưới nội chất để tạo ra bilirubin tan được trong nước( bilirubin liên hợp).
Được dự trữ ở túi mật.
Dưới tác dụng của vi khuẩn đường ruột bilirubin liên hợp được chuyển hóa thành Urobilinogen không màu. Urobilinogen phần lớn được chuyển hóa và đào thải qua phân, một lượng ít sẽ được tái hấp thu vào máu và còn lại sẽ được đào thải qua nước tiểu[2].

3. Nguyên nhân

Nguyên nhân trước gan	Nguyên nhân tại gan	Nguyên nhân sau gan
	Hay gặp	Hay gặp
U Lympho, bạch cầu dòng lympho mạn tính	Viêm gan virus
Sau ghép các tế bào gốc	Xơ gan	Sỏi mật
Bệnh đái ra hemoglobin kịch phát do lạnh	Ứ mật
Do một số thuốc như fludarabin	Do thuốc
Bệnh tự miễn	Ít gặp	Ít gặp
	Xơ gan mật nguyên phát	Ung thư tụy
	Viêm xơ chai đường mật nguyên phát	Chít hẹp đường mật
	Hội chứng Gilbert	Ung thư đường mật trong gan
	Hội chứng Crigler–Najjar
	Bệnh gan ác tính

a. Vàng da trước gan

Các nguyên nhân gây vàng da trước gan hay vàng da tan huyết có thể nhóm lại thành một số nguyên nhân, trong số đó là các yếu tố ngoại sinh hay nội sinh gây ra[2].

b. Vàng da tại gan

Vàng da tại gan nguyên nhân do gan giảm khả năng tiếp nhận bilirubin, gắn, kết hợp hay bài tiết nó vào ống mật => do gan bị tổn thương, hoại tử tế bào gan hay do các bất thường về gene trong con đường chuyển hóa bilirubin[2].
Ví dụ:
- - Hội chứng Gilbert’s một bất thường về gen của enzyme glucuronyltransferase làm giảm khả năng liên hợp bilirubin=> Bilirubin tự do không được thải trừ, tăng bilirubin trong máu đến mức độ nào đó gây vàng da.
  - Hội chứng Dubin-Johnson là một bất thường gen của chất chuyển cMOAT làm cho bilirubin liên hợp không được thải trừ=> tăng bilirubin máu gây vàng da.