Viêm loét dạ dày và thói quen “ăn cháo cho dễ tiêu”: Sai lầm tai hại khiến dạ dày càng thêm rệu rã

Tác giả: Đinh Quang Nhật Ngày: 01/04/2026

1. Lời khuyên “kinh điển” nhưng lại là con dao hai lưỡi

Mỗi khi cơn đau bao tử ập đến, kèm theo cảm giác đầy bụng, ợ hơi hay buồn nôn, lời khuyên cửa miệng của hầu hết mọi người luôn là: “Nấu bát cháo trắng loãng ăn cho dễ tiêu, để dạ dày được nghỉ ngơi” [1]. Việc tìm đến các món ăn dạng lỏng dường như đã trở thành một phản xạ tự nhiên, một “đức tin” không thể lay chuyển trong văn hóa chăm sóc sức khỏe của người Việt.

Tuy nhiên, dưới góc độ của y học tiêu hóa hiện đại, thói quen ăn cháo trường kỳ để trị bệnh dạ dày lại là một sai lầm tai hại [2]. Việc “nuông chiều” cơ quan tiêu hóa bằng thức ăn lỏng không những không làm vết loét lành lại, mà còn tước đi cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể, khiến lớp niêm mạc ngày càng mỏng yếu và rệu rã. Rốt cuộc, vì sao một món ăn hiền lành như cháo lại có thể trở thành “kẻ ngáng đường” trong quá trình điều trị?

2. Hồ sơ khoa học: Bí mật của “lớp lá chắn” mang tên Nước bọt

Để hiểu rõ sai lầm này, chúng ta cần nhìn vào cơ chế sinh lý của toàn bộ hệ thống tiêu hóa, bắt đầu ngay từ khoang miệng.

2.1. Nước bọt – Dịch kiềm hóa tự nhiên

Quá trình tiêu hóa không bắt đầu ở dạ dày, mà khởi động ngay từ lúc chúng ta đưa thức ăn vào miệng và nhai. Động tác nhai cơ học sẽ kích thích các tuyến nước bọt tiết ra liên tục [3]. Nước bọt của con người không chỉ chứa enzyme Amylase để phân giải tinh bột, mà còn chứa một lượng lớn ion Bicarbonate mang tính kiềm [3]. Khi thức ăn được nhai kỹ và hòa trộn với nước bọt trôi xuống dạ dày, lớp kiềm tự nhiên này sẽ làm nhiệm vụ trung hòa một phần dịch vị axit (HCl), tạo ra một lớp màng bảo vệ dịu nhẹ bao phủ lấy các ổ viêm loét [4].

2.2. Cái bẫy của thức ăn lỏng

Đặc thù của cháo, súp lỏng là chúng ta thường nuốt chửng hoặc chỉ nhai qua loa vài cái rồi nuốt thẳng [2]. Hành động này vô tình bỏ qua hoàn toàn công đoạn tiết nước bọt ở khoang miệng. Khối cháo lỏng trôi tuột xuống bao tử mà không mang theo bất kỳ “tấm khiên” kiềm hóa nào, khiến vết loét phải đối mặt trực tiếp với nồng độ axit đậm đặc đang chực chờ sẵn [5].

3. Những hệ lụy khi “nuông chiều” dạ dày bằng cháo kéo dài

Nếu chỉ ăn cháo trong 1-2 ngày lúc bệnh đang cấp tính bùng phát thì không sao, nhưng nếu duy trì thói quen này hàng tuần, hàng tháng, dạ dày của bạn sẽ phải đối mặt với 2 nguy cơ lớn:

3.1. Gia tăng tổn thương do tốc độ tháo rỗng quá nhanh

Cháo là tinh bột đã được ninh nhừ và ngậm nước, do đó “tốc độ tháo rỗng dạ dày” (Gastric emptying rate) diễn ra rất nhanh [6]. Chỉ sau một thời gian ngắn, toàn bộ lượng cháo đã bị đẩy tuột xuống ruột non, bỏ lại một dạ dày trống rỗng [5]. Trong khi đó, các tế bào viền của dạ dày vẫn tiếp tục tiết ra axit theo phản xạ. Sự trống rỗng này tạo điều kiện hoàn hảo để lượng axit dư thừa quay ngược lại “ăn mòn” chính lớp niêm mạc và các vết loét, gây ra những cơn đau quặn thắt ngay sau khi ăn chưa được bao lâu [5].

3.2. “Teo cơ” và sa sút chức năng co bóp

Dạ dày bản chất là một túi cơ bắp khổng lồ, được sinh ra để thực hiện chức năng co bóp, nhào trộn và nghiền nát thức ăn thô [2]. Theo nguyên lý sinh học cơ bản: “Cơ quan nào không hoạt động sẽ bị thoái hóa”. Việc liên tục nạp thức ăn dạng lỏng lờ lợ khiến hệ thống cơ trơn của dạ dày trở nên lười biếng. Lâu dần, nhu động dạ dày sẽ yếu đi rõ rệt [4]. Đó là lý do tại sao những người ăn cháo dài ngày, khi quay lại ăn cơm bình thường sẽ ngay lập tức bị đầy bụng, ợ hơi, chướng khí và cảm thấy khó tiêu vô cùng [6].

4. Giải pháp khoa học: Ăn gì để vết loét thực sự lành lặn?

Chữa lành viêm loét không phải là bắt dạ dày ngừng làm việc, mà là giúp nó làm việc một cách khoa học, nhịp nhàng hơn:

4.1. Chọn thức ăn mềm, đặc vừa phải

Các chuyên gia tiêu hóa khuyến cáo bệnh nhân viêm loét dạ dày nên chuyển sang ăn cơm nát, thức ăn được thái nhỏ và hầm mềm thay vì cháo lỏng [7]. Cơm nát có độ đặc nhất định, giữ lại lâu hơn trong bao tử, giúp thấm hút lượng axit dư thừa hiệu quả như một chiếc miếng bọt biển [5].

4.2. Nhai kỹ nuốt chậm: Bài thuốc quý giá nhất

Hãy tuân thủ nguyên tắc nhai chậm và nghiền nát thức ăn hoàn toàn trong khoang miệng. Động tác nhai không chỉ kích thích tiết nước bọt kiềm hóa bảo vệ dạ dày, mà còn gửi tín hiệu thông qua dây thần kinh phế vị (Vagus nerve) xuống hệ tiêu hóa, giúp dạ dày chủ động điều tiết lượng axit tiết ra một cách cân bằng và an toàn nhất [3].

5. Kết luận

Cháo trắng là món ăn cứu nguy tạm thời trong những cơn đau cấp tính, nhưng tuyệt đối không phải là “thần dược” trị liệu trường kỳ cho bệnh viêm loét dạ dày. Hãy ngừng việc nuông chiều cơ thể bằng những thói quen truyền miệng thiếu căn cứ. Lắng nghe khoa học, ăn thức ăn mềm, nhai thật kỹ và giữ cho tinh thần thoải mái mới chính là lớp băng gạc tốt nhất để chữa lành những tổn thương từ sâu bên trong.

6. Tài liệu tham khảo

1. Moore, J. G., et al. (1989). Gastric emptying of liquid and solid meals in humans. Gastroenterology, 96(2), 478-485.
2. Malagelada, J. R., et al. (1977). Gastric secretion and emptying after ordinary meals in duodenal ulcer. Gastroenterology, 73(5), 989-994.
3. Pedersen, A. M., et al. (2002). Saliva and gastrointestinal functions of taste, mastication, swallowing and digestion. Oral Diseases, 8(3), 117-129.
4. Feldman, M., & Richardson, C. T. (1986). Role of thought, sight, smell, and taste of food in the cephalic phase of gastric acid secretion in humans. Gastroenterology, 90(2), 428-433.
5. Hunt, J. N., & Stubbs, D. F. (1975). The volume and energy content of meals as determinants of gastric emptying. The Journal of Physiology, 245(1), 209-225.
6. Horowitz, M., et al. (1994). Gastric emptying in health and in disease. Progress in Gastroenterology, 34(3), 115-125.
7. Viện Dinh dưỡng Quốc gia – Bộ Y tế Việt Nam. (2023). Hướng dẫn chế độ ăn cho bệnh nhân viêm loét dạ dày – tá tràng.

Cố vấn bài viết: Thạc sĩ – Bác sĩ Hoàng Thị Thuỷ, Bác Sĩ Nguyễn Hữu Tài