Đơn benzodiazepin ban đầu trên 7 ngày có thể làm tăng nguy cơ sử dụng kéo dài

1. Tóm tắt nổi bật

Một nghiên cứu đoàn hệ quy mô lớn tại Canada cho thấy đặc điểm của đơn benzodiazepin đầu tiên, đặc biệt là thời gian kê đơn, có ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ sử dụng thuốc kéo dài.

Cụ thể:

• Đơn thuốc ban đầu kéo dài trên 7 ngày làm giảm khả năng ngừng điều trị và làm tăng nguy cơ sử dụng benzodiazepin kéo dài
• Kê một benzodiazepin duy nhất và ưu tiên thuốc có thời gian tác dụng ngắn có liên quan đến khả năng ngừng thuốc cao hơn

Những kết quả này cho thấy chỉ cần thay đổi một số đặc điểm của đơn thuốc ban đầu cũng có thể góp phần giảm tình trạng sử dụng benzodiazepin kéo dài và các biến cố bất lợi liên quan.

2. Thiết kế nghiên cứu

2.1. Đối tượng nghiên cứu

Đây là nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu dựa trên dân số, sử dụng dữ liệu của hơn 1,8 triệu người trưởng thành tại Canada có đơn benzodiazepin đầu tiên trong giai đoạn 2013–2020.

Đặc điểm dân số nghiên cứu:

• Hơn 1,8 triệu người tham gia
• Tuổi trung bình: 53 tuổi
• 63% là nữ giới

2.2. Các yếu tố được phân tích

Nghiên cứu đánh giá mối liên quan giữa khả năng ngừng benzodiazepin với:

• Thời gian của đơn thuốc đầu tiên
  • ≤7 ngày (nhóm tham chiếu)
  • 8–14 ngày
  • 15–30 ngày
  • 30 ngày
• Thời gian tác dụng của benzodiazepin
  • Tác dụng ngắn
  • Tác dụng dài
  • Phối hợp cả hai
• Số lượng benzodiazepin được kê
  • Một thuốc
  • Từ hai thuốc trở lên
• Liều trung bình hằng ngày, quy đổi theo liều tương đương diazepam (Diazepam Milligram Equivalent – DME)

2.3. Tiêu chí đánh giá chính

Tiêu chí chính là thời gian đến khi ngừng sử dụng benzodiazepin, được định nghĩa là không có đơn cấp phát benzodiazepin mới trong khoảng thời gian bằng 1,5 lần số ngày của đơn thuốc cuối cùng hoặc tối thiểu 30 ngày.

Phân tích đã được hiệu chỉnh theo các yếu tố gây nhiễu như tuổi, giới, chuyên khoa của người kê đơn, bệnh lý tâm thần và các bệnh đồng mắc.

3. Kết quả nghiên cứu

3.1. Thời gian đơn thuốc ban đầu càng dài, khả năng ngừng thuốc càng thấp

Thời gian trung vị đến khi ngừng benzodiazepine là 19 ngày

So với đơn thuốc ≤7 ngày, khả năng ngừng thuốc giảm đáng kể khi thời gian kê đơn kéo dài:

Điều này cho thấy đơn thuốc ban đầu kéo dài trên 7 ngày có liên quan đến nguy cơ sử dụng benzodiazepine kéo dài cao hơn.

3.2. Benzodiazepin tác dụng dài liên quan đến nguy cơ sử dụng kéo dài

So với chỉ sử dụng benzodiazepin tác dụng ngắn:

• Chỉ sử dụng benzodiazepin tác dụng dài: aHR = 0,80.
• Phối hợp benzodiazepin tác dụng ngắn và tác dụng dài: aHR = 0,84

3.3. Kê từ hai benzodiazepin trở lên làm giảm khả năng ngừng thuốc

Người bệnh được kê từ hai benzodiazepin trở lên ngay từ đơn thuốc đầu tiên có khả năng ngừng điều trị thấp hơn đáng kể so với nhóm chỉ sử dụng một thuốc (aHR = 0,59)

3.4. Ảnh hưởng của liều dùng

So với liều ≤5 mg DME/ngày:

• 6–20 mg DME/ngày: aHR = 1,03.
• >20 mg DME/ngày: aHR = 0,98

Ảnh hưởng của liều dùng nhỏ hơn so với thời gian kê đơn ban đầu. Tuy nhiên, liều rất cao vẫn có xu hướng liên quan đến khả năng ngừng thuốc thấp hơn

4. Ý nghĩa đối với thực hành lâm sàng

Các kết quả nghiên cứu gợi ý rằng việc tối ưu hóa đơn thuốc ban đầu có thể góp phần giảm nguy cơ sử dụng benzodiazepin kéo dài

Một số điểm cần lưu ý trong thực hành:

• Chỉ kê benzodiazepin khi có chỉ định phù hợp và sau khi đã cân nhắc lợi ích – nguy cơ
• Hạn chế thời gian của đơn thuốc đầu tiên, ưu tiên ≤7 ngày nếu phù hợp với tình trạng lâm sàng
• Ưu tiên một benzodiazepin duy nhất, tránh phối hợp nhiều hoạt chất
• Cân nhắc lựa chọn benzodiazepin tác dụng ngắn khi thích hợp
• Đánh giá lại người bệnh định kỳ và xây dựng kế hoạch giảm liều hoặc ngừng thuốc ngay từ khi bắt đầu điều trị nếu không còn chỉ định

5. Hạn chế của nghiên cứu

Nghiên cứu có một số hạn chế cần lưu ý:

• Dữ liệu được thu thập từ hồ sơ cấp phát thuốc, do đó không thể khẳng định người bệnh đã sử dụng thuốc đúng theo đơn kê.
• Phân tích không bao gồm các thuốc nhóm Z-drugs (như zolpidem hoặc zopiclone), có thể dẫn đến sai lệch trong phân loại.
• Chưa đánh giá ảnh hưởng của các thuốc hướng thần khác đến việc ngừng benzodiazepin.
• Do là nghiên cứu quan sát, kết quả chỉ cho thấy mối liên quan và không thể khẳng định quan hệ nhân quả; vẫn có thể tồn tại các yếu tố gây nhiễu chưa được kiểm soát.

6. Kết luận

Đặc điểm của đơn benzodiazepin đầu tiên có ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ sử dụng thuốc kéo dài.

Việc giới hạn thời gian kê đơn ban đầu không quá 7 ngày, ưu tiên một benzodiazepin duy nhất và lựa chọn benzodiazepin tác dụng ngắn khi phù hợp có thể là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhằm giảm nguy cơ sử dụng benzodiazepin kéo dài và các biến cố bất lợi liên quan.

Xem toàn văn bài gốc tại đây: https://www.medscape.com/viewarticle/initial-prescription-duration-may-shape-benzodiazepine-use-2026a1000mjo?src=&form=fpf

Bài viết này được biên soạn với sự hỗ trợ của các công cụ biên tập, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI). Nội dung đã được đội ngũ biên tập viên xem xét, kiểm chứng và chỉnh sửa trước khi xuất bản.

Tác giả: Huỳnh Như Ngọc

Hiệu đính: Phạm Xuân Thức, Phạm Văn Hòa