Chấn thương cổ chân – đánh giá tổn thương khớp chày mác

Nguyễn Hữu Tài 3 tuần trước Diễn đàn Y khoa 48 Lượt xem

Rate this post

Khớp chày mác bao gồm khớp chày mác trên và khớp chày mác dưới, ở bài này giới hạn về khớp chày mác dưới.

Chấn thương cổ chân - đánh giá tổn thương khớp chày mác

Sơ lược giải phẫu

Khớp chày mác dưới được ổn định bởi các dây chằng

Dây chằng bên trong hay dây chằng bên chày (dây chằng chày sên sau, chày sên trước, chày ghe, chày gót)
Dây chằng bên ngoài hay dây chằng bên mác (dây chằng mác sên trước, mác sên sau, mác gót)
Ở giữa xương chày và xương mác còn có gọng chày mác

Cơ chế

Tổn thương khớp chày mác chủ yếu do lực xoắn vặn mạnh (xoay ngoài bàn chân quá mức), lực nén hoặc lực tác động trực tiếp, gây đứt dây chằng khớp chày mác hoặc gãy xương mác; hay gặp trong tai nạn giao thông (năng lượng cao) hoặc trong chấn thương thể thao (năng lượng thấp, lặp lại)

Phân loại

Tổn thương dây chằng bên mác

- Độ 1 (nhẹ): dây chằng bị giãn nhẹ, biểu hiện bên ngoài là sưng nề nhẹ quanh mắt cá chân. Bệnh nhân vẫn vận động cổ chân, vẫn đi đứng được
- Độ 2 (trung bình): đứt 1 phần dây chằng với biểu hiện: sưng nề mức độ vừa phải quanh khớp cổ chân. Cảm giác mất vững cổ chân khi thăm khám. Bệnh nhân có thể cảm thấy cổ chân bị lỏng lẻo
- Độ 3 (nặng): đứt hoàn toàn dây chằng, biểu hiện sưng nề, bầm tím toàn bộ cổ chân, khi thăm khám thấy cổ chân mất vững rõ. Bệnh nhân hầu như không thể đứng bằng chân tổn thương được.

Tổn thương dây chằng chày mác

Hiện không có sự thống nhất giữa các tổ chức trên thế giới, phân loại chủ yếu phụ thuộc 3 yếu tố

Mức độ lỏng khớp
Thời gian triệu chứng xảy ra tới lúc nhập viện
Số dây chằng bị ảnh hưởng

Ngoài ra, còn phân độ dựa vào phim Xquang và MRI

Triệu chứng

Sưng, đau, đỏ hoặc bầm tím, lỏng khớp khi đi lại hoặc hoạt động thể thao
Bên cạnh đó, thường kèm theo các tổn thương bên trong khớp cổ chân như: gai xương, viêm màng hoạt dịch gây hẹp khoang, tổn thương sụn bên trong khớp gây hạn chế vận động cổ chân

Biến chứng

Mất vững cổ chân mạn tính do tổn thương dây chằng, một trong những nguyên nhân gây thoái hóa khớp cổ chân sớm

Chẩn đoán

Sưng, đỏ hoặc bầm tím, đau khi sờ nắn và các nghiệm pháp khám cổ chân (nghiệm pháp ngăn kéo trước, test nghiêng xương sên, test xoay ngoài, test độ nén, nghiệm pháp dịch chuyển xương mác, nghiệm pháp Cotton – Magee)
Xquang khớp cổ chân hoặc MRI khớp cổ chân

Nghiệm pháp Cotton – Magee

Test Cotton – Magee là một nghiệm pháp thăm khám gợi ý bong chân cao đã xảy ra:

Cụ thể: Một tay bác sĩ sẽ giữ lấy 2 mắt cá chân của bệnh nhân từ phía sau. Một tay sẽ nắm lấy gót chân của bệnh nhân. Tay giữ gót sẽ kéo gót bệnh nhân ra phía ngoài trong khi tay kia cố định chặt 2 mắt cá. Cảm giác đau tại phía trước cổ chân nghĩa là nghiệm pháp dương tính

Test kéo trước

Bác sĩ sẽ để bàn chân của bạn trên nền đất. Tay trái sẽ giữ lấy bàn chân, tay phải nắm phần dưới cẳng chân. Bác sĩ sẽ đẩy cẳng chân bạn lùi ra sau trong khi đang cố định bàn chân tại chỗ.

Thao tác này sẽ được thực hiện đầu tiên ở bên chân bình thường, sau đó mới là chân chấn thương. Cảm giác đẩy lùi cẳng chân ra phía sau dễ dàng hơn cho thấy tổn thương bong gân đã xảy ra.

Test nghiêng xương sên

Một tay của bác sĩ ôm lấy xương gót của bệnh nhân. Ngón cái tay còn lại sẽ đặt ở vị trí của dây chằng bên mác. Tay ôm lấy gót chân sẽ lật nhẹ nhàng bàn chân về phía trong, tay còn lại cảm nhận độ chắc, đàn hồi của dây chằng bên mác.

Test này cũng sẽ được thực hiện cả 2 bên chân để so sánh. Nếu bên chấn thương có cảm giác không chắc chắn bằng bên còn lại, nghĩ tới bong gân.

Test xoay ngoài (test ép vẹo ngoài)

Bác sĩ sẽ cho bạn nằm trên sàn phẳng hoặc gập gối 90 độ. Sau đó tay trái giữ lấy phần dưới cẳng chân, tay phải sẽ nắm lấy bàn chân. Bác sĩ sẽ giữ chặt cẳng chân và cùng lúc dùng tay phải xoay bàn chân của bạn ra phía ngoài. Nghiệm pháp này dương tính khi có cảm giác đau vùng trước cổ chân xuất hiện.

Test đè nén

Bệnh nhân ở tư thế gập gối 90 độ. Tay thuận bác sĩ sẽ giữ phần giữa cẳng chân, ôm lấy cả phần xương chày và mác sau đó bóp mạnh 2 xương này lại với nhau. Việc bệnh nhân cảm thấy đau vùng cổ chân khi đang bóp chặt 2 xương này ở cẳng chân cho thấy test dương tính.

Đối với trường hợp vẫn nghi ngờ bệnh nhân có tổn thương nhẹ, một tay quá yếu thì việc thực hiện test bằng cả 2 tay là cần thiết.

Test dịch chuyển xương mác

Trong nghiệm pháp này, bác sĩ sẽ lấy một tay giữ xương chày (mắt cá trong), tay còn lại nắm lấy xương mác (mắt cá ngoài). Tay nắm lấy xương mác sẽ đẩy xương mác ra phía trước. Đau ở vùng cổ chân trước chứng tỏ bong gân cao có thể đã xảy ra.

Điều trị

Chấn thương cổ chân cấp tính : điều trị bảo tồn nghỉ ngơi, chườm mát (đá), băng ép và nâng cao chân để giảm phù nề (nguyên tắc PRICE), dùng thuốc giảm đau, chống viêm.
Chấn thương cổ chân mạn tính gây lỏng khớp mạn tính, cần phải phẫu thuật tái tạo dây chằng sên mác trước để làm vững khớp cổ chân.