Mpox Biến thể Clade Ib: “Cơn lốc” mới từ Trung Phi và Thách thức ngăn chặn một đại dịch âm thầm

Minh Nghĩa 3 giờ trước Diễn đàn sức khoẻ 5 Lượt xem

Rate this post

Tác giả: Nguyễn Minh Nghĩa | Ngày: 02/02/2026

photo 1755323207529 17553232077132131405365 1 — Mpox Biến thể Clade Ib: "Cơn lốc" mới từ Trung Phi và Thách thức ngăn chặn một đại dịch âm thầm

Nội dung

1. Mở đầu: Khi tình trạng khẩn cấp toàn cầu trở lại

Chưa đầy hai năm sau khi tuyên bố chấm dứt tình trạng khẩn cấp về Mpox vào năm 2023, thế giới lại một lần nữa nín thở. Lần này, “nhân vật chính” không còn là biến thể Clade II quen thuộc, mà là một biến thể mới nguy hiểm hơn: Clade Ib. Với sự lây lan nhanh chóng từ Cộng hòa Dân chủ Congo sang các nước láng giềng và đã xuất hiện những ca xâm nhập tại Châu Á, WHO đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng gây quan ngại quốc tế (PHEIC).Số ca mắc tăng vọt cùng tỷ lệ biến chứng nặng khiến chúng ta không thể đứng ngoài cuộc. Vậy biến thể này có gì khác biệt và tại sao nó lại khiến giới y khoa lo ngại đến thế?

2. Hồ sơ khoa học: Biến thể Clade Ib là gì?

Mpox (trước đây gọi là Đậu mùa khỉ) gây ra bởi virus Mpox, thuộc chi Orthopoxvirus. Virus này được chia thành hai nhánh chính:

• Clade I: Thường lưu hành tại Trung Phi, gây bệnh nặng hơn.

• Clade II: Từng gây ra đợt bùng phát toàn cầu năm 2022 với triệu chứng nhẹ hơn.Biến thể Clade Ib là một nhánh tiến hóa mới của Clade I. Điểm khác biệt nằm ở khả năng thích nghi tốt hơn trên người, giúp virus lây lan nhanh qua tiếp xúc trực tiếp thay vì chỉ lây từ động vật sang người như trước đây.

3. Cơ chế lây nhiễm:

Sự thay đổi phương thức tấn côngKhác với suy nghĩ của nhiều người rằng Mpox chỉ lây qua động vật, biến thể Clade Ib đang thể hiện khả năng lây truyền từ người sang người cực kỳ hiệu quả qua 3 con đường:

• 3.1. Tiếp xúc da chạm da:

Đây là con đường chủ đạo. Việc tiếp xúc trực tiếp với các nốt mụn mủ, vết loét hoặc dịch cơ thể của người bệnh qua việc ôm hôn, quan hệ tình dục hoặc chăm sóc bệnh nhân đều tiềm ẩn rủi ro cực lớn.

• 3.2. Giọt bắn hô hấp:

Khi tiếp xúc gần trong thời gian dài (nói chuyện, thở sát mặt), virus có thể lây lan qua các giọt bắn đường hô hấp, dù khả năng này thấp hơn nhiều so với COVID-19.

• 3.3. Vật dụng nhiễm bẩn:

Chạm vào quần áo, chăn màn, khăn tắm hoặc kim tiêm đã tiếp xúc với vết thương của người nhiễm bệnh.

4. Triệu chứng lâm sàng:

Nỗi đau đớn từ những vết loétMpox Clade Ib không chỉ gây ra mệt mỏi, nó tấn công cơ thể bằng những biểu hiện rõ rệt và đau đớn:

• Giai đoạn tiền triệu: Sốt, đau đầu dữ dội, sưng hạch bạch huyết (điểm đặc trưng nhất để phân biệt với đậu mùa thường), đau lưng và suy nhược.

• Giai đoạn phát ban: 1-3 ngày sau sốt, các nốt ban xuất hiện, bắt đầu là các vết phẳng rồi tiến triển thành mụn nước, mụn mủ và cuối cùng là đóng vảy.

• Mức độ nguy hiểm: Biến thể Clade Ib có tỷ lệ tử vong ước tính khoảng 3.6%, nhưng con số này có thể cao hơn ở trẻ em và người có hệ miễn dịch suy yếu.

5. Tại sao chúng ta cần cảnh giác ngay lúc này?

• Tốc độ đột biến: Virus đang thay đổi để lây từ người sang người dễ dàng hơn.

• Khó khăn trong điều trị: Mặc dù đã có vaccine (như Jynneos), nhưng nguồn cung toàn cầu vẫn hạn chế và chưa được phân bổ đồng đều. Các thuốc kháng virus đặc hiệu vẫn đang trong quá trình đánh giá hiệu quả với biến thể mới này.

• Nguy cơ xâm nhập: Trong thế giới phẳng, một mầm bệnh từ Châu Phi có thể xuất hiện tại bất cứ đâu chỉ sau một chuyến bay. Việt Nam cần chủ động giám sát tại các cửa khẩu để phát hiện sớm các ca nghi nhiễm.

6. Khuyến cáo phòng bệnh:

Chủ động để bảo vệ bản thânĐể không trở thành nạn nhân của “cơn lốc” Mpox, mỗi người dân cần thực hiện:

• Hạn chế tiếp xúc gần: Tránh tiếp xúc trực tiếp với người có biểu hiện sốt, phát ban hoặc có các nốt mụn mủ không rõ nguyên nhân.

• Quan hệ tình dục an toàn: Sử dụng các biện pháp bảo vệ và chung thủy để giảm thiểu rủi ro lây nhiễm qua đường tình dục.

• Vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt sau khi tiếp xúc với các vật dụng ở nơi công cộng.

• Khai báo y tế: Nếu bạn trở về từ vùng có dịch (đặc biệt là các quốc gia Trung Phi) và có triệu chứng nghi ngờ, hãy tự cách ly và liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất.

7. Kết luận

Mpox Clade Ib không phải là một “đại dịch tử thần” như phim ảnh, nhưng nó là một phép thử cho hệ thống phòng dịch của mỗi quốc gia. Sự hiểu biết đúng đắn và tinh thần cảnh giác cao độ là “vaccine” tốt nhất hiện nay. Đừng để sự thiếu hiểu biết biến một nguy cơ tiềm tàng thành một cuộc khủng hoảng thực sự.