Viêm khớp thái dương – hàm và biểu hiện đau khi nhai.

1/ Mở đầu

Viêm khớp nhai, hay còn gọi là viêm khớp thái dương – hàm, là một tình trạng không hiếm gặp nhưng thường bị bỏ qua trong đời sống hằng ngày. Đây là khớp nối giữa xương hàm dưới và xương thái dương của hộp sọ, đóng vai trò then chốt trong các hoạt động quen thuộc như nhai, nói, ngáp hay cười [1][3]. Khi khớp này bị viêm, những động tác tưởng chừng rất bình thường ấy lại trở thành nguồn gốc của đau đớn và khó chịu kéo dài.

2/ Nguyên nhân

Nguyên nhân của viêm khớp nhai phần lớn không đến từ một chấn thương rõ ràng, mà hình thành âm thầm từ những thói quen nhỏ lặp đi lặp lại mỗi ngày. Khi một người có thói quen nhai lệch một bên, lực nhai sẽ dồn không đều lên khớp thái dương – hàm, khiến một bên khớp phải hoạt động nhiều hơn mức sinh lý bình thường [4]. Tình trạng này kéo dài làm sụn khớp và các cấu trúc xung quanh bị quá tải, dễ dẫn đến viêm và đau.

Nghiến răng khi ngủ cũng là một nguyên nhân rất thường gặp nhưng hay bị bỏ sót [1]. Trong lúc ngủ, lực nghiến răng có thể mạnh hơn nhiều so với khi nhai thức ăn, khiến cơ nhai co thắt liên tục trong thời gian dài. Căng thẳng tâm lý kéo dài càng làm tình trạng này nặng hơn, vì stress kích thích tăng trương lực cơ hàm, khiến khớp nhai gần như không có thời gian “nghỉ ngơi”.

Bên cạnh đó, việc thường xuyên ăn thức ăn quá cứng hoặc dai cũng buộc khớp thái dương – hàm phải chịu áp lực lớn trong thời gian dài [4]. Ở những người có sai khớp cắn, răng không tiếp xúc đúng cách sẽ làm đường vận động của hàm bị lệch, từ đó gây mòn khớp và viêm khớp theo thời gian. Răng khôn mọc lệch hoặc mọc ngầm cũng có thể làm thay đổi trục nhai, gián tiếp gây rối loạn chức năng khớp nhai.

Ngoài các yếu tố cơ học, viêm khớp nhai còn có thể liên quan đến chấn thương vùng hàm mặt hoặc các bệnh lý viêm khớp toàn thân như viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp. Trong những trường hợp này, khớp thái dương – hàm bị ảnh hưởng như một phần của bệnh lý chung, khiến quá trình viêm tiến triển dai dẳng hơn [3].

3/ Biểu hiện

Biểu hiện điển hình và dễ nhận biết nhất của viêm khớp nhai là đau vùng trước tai, đúng vị trí của khớp thái dương – hàm. Cơn đau thường không xuất hiện liên tục ngay từ đầu mà tăng dần theo thời gian, rõ nhất khi người bệnh nhai thức ăn, há miệng lớn, ngáp hoặc nói chuyện lâu [2][3]. Nhiều người mô tả cảm giác đau âm ỉ, nhức sâu trong khớp, đôi khi kèm cảm giác căng tức như bị “kẹt hàm”.

Bên cạnh đau, một dấu hiệu khá đặc trưng là tiếng kêu trong khớp. Khi cử động hàm, người bệnh có thể nghe hoặc cảm nhận tiếng “lách tách”, “lạo xạo”, đặc biệt khi há miệng hoặc ngậm miệng lại. Đây là hậu quả của sự vận động không trơn tru giữa các bề mặt khớp, thường liên quan đến rối loạn đĩa khớp hoặc co thắt cơ nhai [4]. Cùng với đó là cảm giác mỏi hàm, nặng hàm, và cứng hàm vào buổi sáng sau khi ngủ dậy, nhất là ở những người có thói quen nghiến răng ban đêm.

Trong nhiều trường hợp, cơn đau không chỉ khu trú ở khớp nhai mà còn lan lên vùng thái dương, tai hoặc lan ra đầu, gây cảm giác đau đầu hoặc đau tai mơ hồ. Chính sự lan tỏa này khiến người bệnh dễ nhầm lẫn viêm khớp nhai với các bệnh lý tai mũi họng, đặc biệt là viêm tai giữa hoặc viêm tuyến nước bọt mang tai. Không ít người đã điều trị theo hướng bệnh tai trong thời gian dài nhưng triệu chứng không cải thiện, cho đến khi khớp nhai mới được nghĩ đến như nguyên nhân thực sự [4].

Sự nhầm lẫn trong biểu hiện lâm sàng khiến viêm khớp nhai thường bị bỏ sót hoặc chẩn đoán muộn, làm tình trạng đau kéo dài và ảnh hưởng ngày càng rõ đến sinh hoạt hằng ngày. Nhận biết sớm các dấu hiệu đặc trưng của bệnh đóng vai trò quan trọng trong việc điều trị hiệu quả và ngăn ngừa rối loạn chức năng khớp thái dương – hàm về sau.

4/ Điều trị

Nếu tình trạng viêm kéo dài mà không được phát hiện và can thiệp đúng cách, khớp thái dương – hàm có thể dần bị hạn chế vận động mạn tính. Khi đó, biên độ há miệng giảm, cảm giác cứng hàm xuất hiện thường xuyên hơn, thậm chí kèm theo rối loạn phối hợp giữa cơ nhai và khớp. Lâu dần, người bệnh có thể tiến triển thành rối loạn chức năng khớp thái dương – hàm, khiến việc ăn uống và sinh hoạt hằng ngày bị ảnh hưởng dai dẳng [1].

Nguyên tắc điều trị viêm khớp nhai chủ yếu nhằm giảm viêm và cho khớp được nghỉ ngơi để hồi phục. Người bệnh thường được khuyến cáo điều chỉnh thói quen sinh hoạt như ăn thức ăn mềm, tránh nhai kẹo cao su, hạn chế há miệng quá lớn và giảm các yếu tố gây căng thẳng tâm lý. Các biện pháp hỗ trợ tại chỗ như chườm ấm, xoa bóp và giãn cơ hàm giúp làm giảm co thắt cơ, từ đó giảm đau và cải thiện vận động khớp.

Trong trường hợp cần thiết, thuốc giảm đau và kháng viêm có thể được sử dụng theo chỉ định y tế [4]. Với những người có thói quen nghiến răng, đặc biệt là khi ngủ, máng chống nghiến đóng vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực lên khớp nhai vào ban đêm. Một số trường hợp kéo dài hoặc tái phát nhiều lần có thể được chỉ định vật lý trị liệu chuyên sâu, thậm chí can thiệp chuyên khoa để phục hồi chức năng khớp một cách toàn diện.

 Nhìn chung, viêm khớp nhai là bệnh lý có thể kiểm soát tốt nếu được nhận diện sớm và điều chỉnh đúng cách, giúp người bệnh lấy lại sự thoải mái trong ăn uống và sinh hoạt hằng ngày.

5/ Kết luận

Tóm lại, viêm khớp nhai là một bệnh lý âm thầm nhưng không nên xem nhẹ. Đau trước tai không phải lúc nào cũng liên quan đến tai hay tuyến nước bọt; đôi khi, đó là tín hiệu “kêu cứu” từ chính khớp nhai – bộ phận giúp chúng ta ăn nói và biểu đạt mỗi ngày. Nhận biết sớm và điều chỉnh kịp thời chính là chìa khóa để bảo vệ khớp hàm và chất lượng cuộc sống lâu dài.

—————-

Nguồn tài liệu tham khảo:

1/ Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec. (2024). Viêm khớp thái dương – hàm: Những điều cần biết

2/ Bệnh viện Quận 5. (2024). Đau khớp thái dương – hàm: Nguyên nhân và điều trị. Bệnh viện Quận 5.

3/ Cleveland Clinic. (2023). Temporomandibular disorders (TMD). Cleveland Clinic.

4/ Mayo Clinic. (2023). Temporomandibular joint (TMJ) disorders — Symptoms & causes. Mayo Foundation for Medical Education and Research.