Y khoa Diễn đàn Y khoa, y tế sức khoẻ, kiến thức lâm sàng, chẩn đoán và điều trị, phác đồ, diễn đàn y khoa, hệ sinh thái y khoa online, mới nhất và đáng tin cậy.
Thoái hóa khớp (OA) không phải là hiện tượng “hao mòn” thụ động do tuổi tác. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đây là một bệnh lý của toàn bộ khớp, đặc trưng bởi sự mất cân bằng giữa tái tạo và hủy hoại của sụn khớp, kèm theo các thay đổi ở xương dưới sụn, bao hoạt dịch và các mô xung quanh [1].
1. Nguyên nhân và Cơ chế bệnh sinh
Khác với quan niệm cũ, OA là một quá trình viêm mạn tính mức độ thấp.
- Cơ chế sinh bệnh: Dưới tác động của các yếu tố cơ học và chuyển hóa, các tế bào sụn giải phóng các enzyme tiêu hủy protein (như MMPs, ADAMTS). Quá trình này kích thích các Cytokine gây viêm (IL-1β, TNF-α) làm sụn mất đi khả năng giữ nước và đàn hồi, dẫn đến nứt vỡ [2].
- Nguyên nhân: Sự kết hợp giữa yếu tố di truyền, chuyển hóa (hội chứng chuyển hóa, béo phì) và chấn thương tích tụ [3].
2. Yếu tố nguy cơ
OA không “bỏ quên” người trẻ. Các nhóm nguy cơ cao bao gồm:
- Người béo phì (mô mỡ tiết ra Adipokine gây viêm hệ thống).
- Người có tiền sử chấn thương khớp (đứt dây chằng, rách sụn chêm).
- Phụ nữ sau mãn kinh (do sụt giảm Estrogen bảo vệ sụn).
- Người làm việc nặng hoặc vận động viên cường độ cao kéo dài [1].
3. Triệu chứng lâm sàng
Dấu hiệu sớm thường bị bỏ qua:
- Đau khớp kiểu cơ học: Đau khi vận động, giảm khi nghỉ ngơi.
- Phá rỉ khớp: Cảm giác cứng khớp vào buổi sáng nhưng kéo dài không quá 30 phút.
- Tiếng lạo xạo (Crepitus): Nghe hoặc cảm nhận được khi cử động khớp.
- Biến dạng khớp: Ở giai đoạn muộn, khớp sưng to do chồi xương hoặc tràn dịch [4].
4. Cận lâm sàng
- X-quang quy ước: Tiêu chuẩn vàng với 3 dấu hiệu: Hẹp khe khớp, đặc xương dưới sụn và hình thành gai xương (osteophytes).
- MRI: Có giá trị chẩn đoán sớm khi X-quang chưa thấy thay đổi, giúp phát hiện tổn thương tủy xương và sụn chêm [3].
- Xét nghiệm dịch khớp: Giúp loại trừ các bệnh lý viêm khớp dạng thấp hoặc Gout.
5. Hướng điều trị (Theo Guideline WHO & OARSI)
Mục tiêu là giảm đau và duy trì chức năng vận động.
- Can thiệp không dùng thuốc (Ưu tiên hàng đầu): Giảm cân (nếu có béo phì) và tập luyện cơ bắp (đặc biệt là cơ tứ đầu đùi cho khớp gối) để giảm tải cho khớp [5].
- Dùng thuốc: Ưu tiên thuốc bôi tại chỗ (NSAIDs gel), sau đó mới đến thuốc uống đường toàn thân hoặc tiêm nội khớp (Hyaluronic acid, Corticoid) tùy giai đoạn.
- Ngoại khoa: Thay khớp nhân tạo chỉ được chỉ định khi các phương pháp bảo tồn thất bại và chất lượng cuộc sống bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Hãy nhớ rằng, đôi chân và các khớp xương là “bộ khung” nâng đỡ cả hành trình cuộc đời bạn; đừng đợi đến khi chúng lên tiếng báo động mới bắt đầu quan tâm. Thoái hóa khớp không phải là một bản án chung thân của tuổi tác, mà là một lời nhắc nhở về việc thiết lập một lối sống khoa học, từ kiểm soát cân nặng đến vận động thông minh. Đầu tư vào tri thức y học chính thống và lắng nghe cơ thể mình ngay hôm nay chính là cách tốt nhất để bạn tận hưởng một cuộc sống năng động, không rào cản trong tương lai.
Tài liệu tham khảo
- Priority diseases and reasons for inclusion: Osteoarthritis – 2023 – World Health Organization (WHO).
- Molecular mechanisms of osteoarthritis development and progression – 2021 – Wang, Y., & Fan, X. (PubMed).
- Osteoarthritis: A review of diagnosis and management – 2020 – Abramoff, B., & Caldera, F. E. (PubMed/American Family Physician).
- OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis – 2019 – Bannuru, R. R., et al. (Osteoarthritis and Cartilage Journal/Cochrane Library).
- Physical activity and exercise for osteoarthritis of the knee – 2015 – Fransen, M., et al. (Cochrane Database of Systematic Reviews).
Tác giả: Phạm Văn Hòa.
Hiệu đính: Lê Thị Thảo Hiền, Nguyễn Hữu Tài.
