GÃY ROLANDO (ROLANDO FRACTURES)

Đại cương

Gãy Rolando là một loại gãy xương nhiều mảnh, phức tạp (thường chữ T hoặc chữ Y) tại xương đốt bàn ngón tay cái. [2]

Cơ chế chấn thương tương tự như gãy Bennett (đã được mô tả trong bài viết: Gãy Bennett), nghiêm trọng hơn gãy Bennett và có nguy cơ cao bị cứng khớp hoặc thoái hóa khớp nếu không được điều trị tốt.

Giải phẫu

Khớp thang bàn ngón I là một khớp hình hai yên ngựa tựa vào nhau. [2]

Các dây chằng chéo gan tay tạo sự vững khớp bờ trụ.

Bờ quay là điểm bám tận gân dạng ngón tay cái dài.

Cơ chế

Tương tự như gãy Bennett, tuy nhiên cơ khép ngón cái ít di chuyển hơn so với gãy Bennett

Phân loại

Rolando kiểu Y

Rolando kiểu T

Kiểu gãy vụn thường được hiểu nhầm là kiểu gãy Rolando, nhưng thực tế chúng là một dạng phân loại khác.

Triệu chứng

Sưng, đau tại khớp bàn ngón tay cái (gốc ngón tay cái)

Có thể bầm tím

Hạn chế tầm vận động ngón tay cái

Đau chói khi sờ nắn tại khớp thang bàn ngón tay cái

Cận lâm sàng

Xquang (thẳng, nghiêng): Đường thấu quang nền xương bàn ngón tay cái (chữ Y hoặc chữ T)

Điều trị

Gãy Rolando là kiểu gãy phạm khớp + không vững. Phẫu thuật là lựa chọn ưu tiên đối với loại gãy này. [1][2]

Nắn kín và xuyên đinh Kirchner: Di lệch đường gãy < 1mm. Đặt nẹp bột tư thế cố định 3 tuần

Mổ hở nắn + kết hợp xương bằng nẹp vis: Gãy di lệch > 1mm + các mảnh gãy lớn có thể cố định

Thường áp dụng kỹ thuật mổ CRIF hoặc ORIF hoặc thậm chí cố định ngoài

Kỹ thuật ORIF (theo Foster và Hasting)

Bắt đẩu bằng 1 đường rạch từ phía mu tay của xương đốt bàn 1 và cong theo hướng vào lòng bàn tay tới nếp gấp cổ tay. Rất cẩn thận với các nhánh thần kinh đi qua khu vực này.

Để bộc lộ ổ gãy, cắt bỏ 1 phần tổ chức dưới da từ đẩu gần của xương đốt bàn, sau đó mở bao khớp bàn-thang.

Nắn chỉnh 2 mảnh lớn nhất và cố định bằng đinh Kirschner

Dùng nẹp chữ T hoặc chữ L nhỏ và vít 2,7mm.

Đặt phần ngang của nẹp lên mảnh nền xương bàn.

Trước đó, đặt 1 đinh Kirschner qua 1 trong 2 lỗ ở phần ngang của nẹp. Nếu không, đặt thêm 1 đinh Kirschner Thẳng hàng với 1 trong 2 lỗ của phần ngang của nẹp và bỏ đinh thứ nhất đi.

Dùng mũi khoan 2mm, khoan 1 lỗ trên phần ngang của nẹp qua 2 mảnh mu tay và gan tay.

Taro lỗ khoan bằng taro 2,7 mm.

Khoan lại lỗ ở mảnh mu tay bằng mũi khoan 2,7 để nén ép.

Bắt 1 vít cứng 2,7 mm có chiều dài phù hợp để nén 2 mảnh mặt mu và mặt gan.

Lặp lại kỹ thuật trên với lỗ thứ 2 của nẹp.

Sự chính xác của các mảnh gãy có thể thay đổi, đòi hỏi sử dụng 1 vít nén hoặc 2 vít qua các lỗ của nẹp nhằm nén ép 2 phần của diện khớp với nhau.

Cố định phần thân xương với phấn dọc của nẹp bằng các vít 2,7 mm

Đóng vết mổ, băng ép và nẹp ôm ngón cái.

Điều trị sau mổ: tập biên độ vận động ngón sau 5-7 ngày.

Tài liệu tham khảo 

1. Metacarpal, Rolando fracture, K-wire fixation and nonoperative treatment – AO surgery reference
2. Bài giảng gãy Rolando– Bs Lê Xuân Hùng – Khoa Ngoại Chấn Thương, bệnh viện đa khoa Quảng Nam

Bs. Nguyễn Hữu Tài

Hiệu chỉnh: Bs Lê Thị Thảo Hiền, Bs Phan Thị Nhật Nga