[BỆNH HỌC] Ngộ độc thực phẩm BOTULINUM

Nguồn: Bs. Trần Văn Phúc

============================

Nếu bạn đến Mỹ, hỏi bất kì đứa trẻ nào học lớp 7, các em sẽ nói cho bạn biết đồ hộp bị bóp méo có thể khiến bạn , loại độc tố chết người nhất hành tinh có tên là botulinum.

👉 Nhìn thấy nắp hộp phồng lên.
👉 Dùng ngón tay ấn vào nắp hộp thấy ọp ẹp.

Đó là 2 dấu hiệu nhận biết thịt hộp có nguy cơ nhiễm botulinum, được giáo viên khoa học hướng dẫn lặp đi lặp lại thường xuyên, với tất cả học sinh bắt đầu từ tuổi 12.

Khi bạn có kiến thức, thì ăn gì cũng an toàn; và ngược lại.

Bởi vậy, bài viết hôm nay xin chia sẻ về vi khuẩn clostridium botulinum và độc tố của nó, điều mà các bạn xưa nay nghe có vẻ xa vời với cuộc sống, nhưng nó đang ẩn náu trong thức ăn của bạn, đe dọa nghiêm trọng mà bạn chưa hề chú ý.

🍁🍁🍁🍁🍁🍁

Thức ăn thừa?

vẫn thường nấu ăn, nhưng luôn nấu thiếu một chút, để ăn hết. Nếu có thừa, sẽ cho ngay vào tủ lạnh, sau đó đun nóng trước khi sử dụng.

Nhưng nhiều người không có thói quen này.

Đặc biệt là người già.

Bà Quách, 63 tuổi, người đang chống chọi với tử thần ở khoa hồi sức cấp cứu ICU, nhưng đầu óc vẫn hoàn toàn tỉnh táo, nên chắc chắn khi trở về nhà bà sẽ từ bỏ thói quen cố ăn cho hết những thực phẩm không an toàn.

Vào lúc 5 giờ 30 chiều ngày 6 tháng 3, bà Quách không thở được và chỉ cử động đúng 2 ngón tay, con cháu đưa bà vào phòng ICU của viện dân tỉnh Hà Nam (Trung Quốc).

Các bác sĩ phải nhanh chóng hồi sức và cố gắng duy trì các chỉ số sinh tồn.

“Cô ấy trong tình trạng khủng khiếp khi được đưa đến viện. Cô ấy như bị tiêm thuốc giãn cơ quá liều. Toàn thân tê , sức cơ bằng 0, không mở được mắt và không nuốt được. Tình trạng bão hòa oxy trong máu vẫn thấp ngay cả khi được đặt ống nội khí quản thở máy.” – bác sĩ Tần Bỉnh Ngọc, giám đốc viện thở dài khi nhớ lại cảnh đó.

Người nhà của bà Quách kể lại rằng, vào ngày 1 tháng 3 năm , bà Quách đột nhiên bị đau bụng, đi ngoài, sau đó tức ngực, khó thở. Ban đầu, gia đình nghĩ là do cảm tả nhưng sau khi uống thuốc, tình trạng không thuyên giảm mà tiếp tục nặng hơn.

Trong vòng chưa đầy hai ngày, cơ thể cứng rắn của bà Quách trở nên mềm nhũn như tàu lá dọc mùng hơ lửa, rồi bà khó thở, thậm chí không thể mở mắt.

Các bác sĩ ngay lập tức tìm ra thủ phạm.

Bà Quách bị botulinum, một độc chất khủng khiếp nhất thế giới, nó làm tê thần kinh, nhiều người Trung Quốc đã mắc phải tại nhà.

xong, người nhà bà Quách mới sực nhớ ra rằng mấy ngày trước đó, bà Quách đã ăn mấy quả dưa chuột muối để lưu cữu trong 3 năm, con cháu mang vất đi nhưng bà tiếc giữ lại. Và những quả dưa chuột ngâm bị mốc meo này có thể đã nhiễm vi khuẩn clostridium botulinum.

🍁🍁🍁🍁🍁🍁

cảnh lâm sàng của bà Quách rất điển hình!

Đó là tình trạng nhiễm độc botulinum, nếu các bạn đọc báo mấy ngày nay, sẽ thấy các ca ở Bạch Mai, Chợ Rẫy, Bv Nhiệt đới TP. HCM cũng được các bác sĩ đang điều trị mô tả với báo chí các biểu hiện giống như bà Quách.

Rất may cho bà Quách là bác sĩ Tần Bỉnh Ngọc đã gặp 3 ca như vậy trong 10 năm.

Theo CDC Hoa Kỳ, bình mỗi năm Mỹ có 160 trường hợp bị botulinum, trong đó trẻ nhũ nhi chiếm 72%, tỉ lệ tử vong chung từ 5-10%.

Và đây là số liệu cụ thể các năm theo CDC:

👉 Năm 2017 = 182 ca, trong đó có 141 trẻ em (78%).
👉 Năm 2016 = 205 ca, trong đó có 150 trẻ em (73%).
👉 Năm 2015 = 199 ca, trong đó có 141 trẻ em (71%).
👉 Năm 2014 = 161 ca, trong đó có 128 trẻ em (80%).
👉 Năm 2013 = 153 ca, trong đó có 135 trẻ em (88%).
👉 Năm 2012 = 160 ca, trong đó có 122 trẻ em (76%).
👉 Năm 2011 = 140 ca, trong đó có 102 trẻ em (73%).
👉 Năm 2010 = 112 ca, trong đó có 85 trẻ em (76%).
👉 Năm 2009 = 121 ca, trong đó có 84 trẻ em (69%).
👉 Năm 2008 = 153 ca, trong đó có 111 trẻ em (73%).

Báo cáo của CDC Hoa Kỳ có điểm đáng chú ý là, trong số botulinum, có tới 72% trẻ nhũ nhi dưới 1 tuổi.

Tại sao trẻ nhũ nhi lại botulinum nhiều như vậy?

Câu trả lời là, trong mật ong chứa nha bào clostridium botulinum. Một định lượng ở Mỹ các mẫu mật ong có khả năng gây , mỗi gam mật có từ 5-70 nha bào vi khuẩn.

Khi trẻ nhũ nhi ăn phải nha bào có trong mật ong, của trẻ ít axit, nên các nha bào có điều kiện nảy mầm, vi khuẩn clostridium botulinum phát triển tạo ra độc tố botulinum.

Biểu hiện ở trẻ nhũ nhi cũng khác người lớn.

Chưa biết chính xác thời gian khởi , nhưng ước chừng khoảng 3 – 30 ngày, tính từ thời điểm trẻ ăn phải nha bào.

Các dấu hiệu chính gồm yếu cơ – trẻ cảm thấy “mềm” và mí mắt có thể rũ xuống lúc nào cũng nhắm như ngủ; táo bón, đôi khi trẻ không đi ngoài trong vài ngày; bú kém hoặc bỏ bú; trẻ hay cáu gắt hoặc có những tiếng kêu khóc bất thường. Giai đoạn muộn trẻ khó thở, suy , ngừng thở và tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phải đưa ra khuyến cáo trẻ dưới 1 tuổi không nên cho ăn mật ong và các sản phẩm chứa mật ong, bao gồm cả việc bôi mật ong vào núm vú. Châu Âu và các quốc gia phát triển khác ở châu Á cũng đều khuyến cáo như vậy.

Đó là kinh nghiệm quý báu cho tất cả người Việt!

Theo quan sát của , các bà mẹ hay sử dụng mật ong đánh tưa lưỡi cho con, dùng mật ong quất mỗi khi trẻ bị ho, bôi mật ong vào núm vú cho con chịu bú; bởi vậy các bác sĩ nhi khoa rất cần chú ý tới khả năng trẻ bị botulinum.

🍁🍁🍁🍁🍁🍁

Nhiễm độc botulinum thực sự là một thảm họa với bất cứ ai.

Các bạn hãy thử tưởng tượng, khi chẳng may nhiễm độc thời gian nằm viện kéo dài từ 30 – 100 ngày, nặng gây thì suốt thời gian đó phải dùng máy thở, nguy cơ nhiễm trùng cơ hội như viêm phổi, viêm đường tiết niệu, nhiễm khuẩn huyết là rất cao. Điều trị phục hồi chức năng các di chứng cũng tương đối dài, khoảng 1 năm tiếp theo, may mắn là hết hồi phục thần kinh hoàn toàn.

Tỉ lệ botulinum ở Mỹ được cho là khá thấp, trung bình khoảng 160 ca mỗi năm, các chuyên gia cho rằng đó là kết quả của giáo dục và nhận thức về bảo quản và xử lí thực phẩm đúng cách.

Người Mỹ có hiểu biết nên không lo sợ botulinum.

Hàng năm, Hoa Kỳ liên tục thu hồi rất nhiều các sản phẩm thức ăn chế biến sẵn, nhưng không vì thế mà người Mỹ tẩy chay một công ti thực phẩm nào, ngành chế biến thực phẩm càng ngày càng phát triển cả về doanh thu lẫn an toàn.

lấy ví dụ năm 2007, có đợt bùng phát botulinum làm cho 8 phải vào viện điều trị, xảy ra ở bang Indiana (2 trường hợp), Texas (3 trường hợp) và Ohio (3 trường hợp). Độc tố botulinum loại A đã được xác định trong tương ớt. Công ti đã thu hồi 111 triệu lon tương ớt, FDA đã kiểm tra các nhà máy đóng hộp khác có hệ thống đóng hộp tương tự và đưa ra cảnh báo cho ngành công nghiệp về sự nguy hiểm của C. botulinum và tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định sản xuất thực phẩm đóng hộp.

Tháng 6 năm Mỹ đã thu hồi tất cả các ống phô mai của công ti Primula: Ban đầu, công ti primula phát hiện sản phẩm phô mai của mình bị nhiễm clostridium botulinum, nên đã chủ động thu hồi sản phẩm ở Mỹ, toàn bộ châu Âu, các quốc gia ở châu Á như Singapore, Trung Quốc, Hồng Kông, Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Riêng năm Mỹ thu hồi hàng loạt sản phẩm nhiễm C. botulinum.

👉 Sản phẩm “Cá hồi hun khói lạnh” của Mill Stream Corp.
👉 Sản phẩm “Trứng cá hồi hạt 95g” của AWERS, Inc.
👉 Sản phẩm “Trứng cá hồi hạt” của AWERS Inc.
👉 “Cá viên nguyên hạt đen” và “Cá viên nguyên hạt trứng cá đỏ” của Roland.
👉 “Trứng cá muối đỏ” và “Trứng cá đen” của Roland.

An toàn VSTP và thu hồi các sản phẩm cần trở thành nét văn hóa.

thấy mỗi năm, ở Mỹ có hàng trăm công ti chế biến thực phẩm phải thu hồi sản phẩm vì sau khi kiểm tra của chính công ti hoặc chức năng thấy không đảm bảo an toàn. Nhưng không thấy người dân Mỹ tẩy chay thực phẩm chế biến sẵn, cũng chẳng thấy công ti nào vì lí do bị thu hồi mà lao đao, phá sản thì càng không.

Các quốc gia châu Âu cũng y hệt như vậy.

Châu Á từ Trung Quốc, đến Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore đề thu hồi các sản phẩm không đảm bảo an toàn thực phẩm, người dân vẫn sử dụng bình thường theo khuyến cáo, các công ti vẫn liên tục phát triển.

định đưa thêm dẫn chứng ngộ độc botulinum ở Trung Quốc gần với Việt Nam, ở châu Á và châu Âu, nhưng có lẽ chỉ cần số liệu và bằng chứng ở Mỹ là đủ; để tránh độc giả không phải đọc quá dài.

Ở bài viết trước, cung cấp những kiến thức về botulinum, là độc tố khủng khiếp nhất thế giới, nó đứng số 1 và mức độ độc gấp 10.000 lần Kali Xyanua, nguyên tố phóng xạ nguy hiểm nhất là Polonium cũng không thể so nổi với độc tố này; một số người đã phản ứng dữ dội với bài viết của cho rằng dọa người đọc và giết chết ngành chế biến thực phẩm.

không tán thành với ý kiến như vậy.

Chúng ta cần hiểu rõ về botulinum, hiểu để không sợ nó, chỉ khi chúng ta cứ mù mờ thực thực ảo ảo, giống như một bóng ma, thì mới hoảng sợ và bỏ chạy.

👉 Sẽ chẳng có món ăn nào trở nên an toàn nếu chúng ta thiếu hiểu biết.
👉

Advertisement
 Ngược lại nếu hiểu biết thì mọi món ăn đều an toàn.

lấy ví dụ, thời sinh viên y khoa chúng đầu những năm 90, ai cũng đói không có gì ăn. Học ĐHY ngày phải 20/24 tiếng, 365/365 ngày, kể cả ốm nằm trên giường hay lễ tết đều phải ôm sách mà học, khác hoàn toàn với các trường đại học khác.

Bộ môn Vi sinh thực nghiệm cấy vi khuẩn vào trứng gà.

Hằng đêm, những sinh viên chúng tôi tìm đến thùng rác nhặt những quả trứng nhiễm vi khuẩn chết người đó, chúng tôi gọi nó với cái tên “trứng vi sinh”, mang về phòng luộc thật kĩ theo đúng lí thuyết tiêu diệt vi khuẩn bằng nhiệt, rồi ăn chống đói. Hàng trăm sinh viên y nghèo khó đã vượt qua những thời điểm đói khổ ấy, nhưng tôi chưa thấy bất kì sinh viên nào bị đau bụng, bởi chúng tôi đang hiểu rõ bản chất từng con vi khuân.

Điều đó muốn khẳng định rằng: Khi chúng ta có kiến thức, thì ăn gì cũng an toàn; và ngược lại!

Bài viết tới, nếu các bạn muốn đọc, tôi sẽ trình bày tiếp về vi khuẩn clostridium và độc tố của nó, giúp các bạn hiểu được cần phải làm gì không bị vi khuẩn tấn công.

🍁🍁🍁🍁🍁🍁

câu chuyện ăn “trứng vi sinh” tôi quay trở lại vấn đề “thanh trùng – pasteurization” và “tiệt trùng – sterilization” ở bài viết trước.

Tôi rất may mắn có nhiều bạn đọc sửa cho tôi từng lỗi chính tả!

Bài viết, đôi khi tôi không có thời gian nên viết vội chẳng kịp đọc lại, hoặc kiến thức hiểu chưa đúng, đều được các bạn sửa giúp; tôi rất cảm ơn vì điều đó!

👉 Thanh trùng là dùng nhiệt dưới 121⁰C để tiêu diệt vi khuẩn.
👉 Tiệt trùng là dùng nhiệt trên 121⁰C để diệt nha bào.

Tại sao lại là 121⁰C mà không phải là con số khác?

Chúng ta biết rằng, không phải mọi vi khuẩn hay nha bào của nó đều bị tiêu diệt giống nhau ở nhiệt độ kèm theo điều kiện giống nhau.

Bởi vậy người ta chọn vi khuẩn và nha bào của nó có khả năng chịu nhiệt cao nhất, đó là Bacillus stearothermophilus và Clostridium PA3679.

👉 Ở mức nhiệt 121⁰C và áp suất 15psi, hai chủng vi khuẩn này và nha bào của nó bị tiêu diệt, đây cũng chính là điều kiện của nồi hấp, nên con số 121⁰C đã được ưu tiên lựa chọn.

Để không lẫn lộn “thanh trùng” và “tiệt trùng” thì tôi tạm dùng chữ KHỬ TRÙNG.

Năm 1920, nhà khí tượng học người Mỹ Bigelow là người đầu tiên xây dựng mô hình toán học khử trùng đồ hộp. Đến năm 1923, Ball đã hình thành một phương pháp chung được cải tiến dựa trên phương pháp của Bigelow, tính hiệu ứng gia nhiệt của điểm trung tâm thực phẩm đóng hộp trong quá trình tiệt trùng, thuật toán đã sử dụng tích phân để tính toán hiệu quả khử trùng, phương pháp này nâng cao độ chính xác của tính toán và trở thành phương pháp được sử dụng rộng rãi.

Đến nay có nhiều mô hình toán học về khử trùng đồ hộp.

Bây giờ, tôi và các bạn thử xây dựng mô hình toán học khá phố biết mà các công ti chế biến thực phẩm đang sử dụng, vẫn dựa trên những nguyên lí căn bản của Belglow và Bali.

☘️ Xin mời xem ảnh minh họa!

Đầu tiên, trong hệ tọa độ Decartes, tôi gọi trục hoành T là nhiệt độ kì vọng để khử trùng, trục tung t là thời gian tương ứng với mỗi biến của T.

Trong các thực nghiệm vi khuẩn clostridium botulinum, kết quả cho thấy logarit của nhiệt độ T và thời gian t luôn tuân theo hàm mật độ, nó là một đường thẳng có hệ số góc m là số âm.

Nhiệt độ tham chiếu chuẩn sẽ chọn 121,1° C.

Với nhiệt độ chuẩn 121,1° C sẽ tương ứng với thời gian tương đối F phút.

👉 Xét tam giác vuông A1A2A3 ta có:
A1A2 = A1A3. tgα

👉 Vậy ta có phương trình:
Log t – log F = m(121 – T) = logt/F

trong đó t là thời gian vi khuẩn hay nha bào chết ở nhiệt độ T, còn F là thời gian chết ở nhiệt độ 121 ° C và m là hệ số góc của đồ thị (m = tgα).

👉 Ngoài ra, nếu chúng ta xác định giá trị Z là số đo nhiệt độ dưới 121°C tại đó t tăng lên theo hệ số 10°C, nghĩa là theo một chu kỳ trên đồ thị logarit như sau.

t = 10F
khi T = (121 – Z)
sao cho: log 10 F – log F = log (10 F / F ) = 1 = m [121 – (121 – Z )] suy ra: Z = 1/m

👉 Như vậy:
log ( t / F ) = (121 – T ) / Z
suy ra: t = F x 10ᴧ( 121 -T) / z

☘️ Bây giờ, phần quan trọng nhất là nhiệt độ diệt vi khuẩn và nha bào, tôi sử dụng các biến vi phân dS, được thực hiện trong thời gian dt và gán cho các giá trị (1 / t1 ) d t , trong đó t1 là thời gian vi khuẩn hay nha bào chết ở nhiệt độ T1.

👉 Ta có: dS = (1 / t1) dt

hoặc = (1/F )10 – (121 -T) / Z d t

👉 Khi đạt đến thời gian chết, tức là đã đạt được hiệu quả khử trùng, nên:
d S = 1

khi đó:
(1/ F)10 ᴧ-(121-T) /z d t = 1

hoặc 10 – (121 – T) /z d t = F

💚 Đến đây quá trình khử trùng đã hoàn tất!

Phần lập mô hình tóa trên đây hoàn toàn của học sinh lớp 12, không có một chút nào kiến thức đại học, nên tôi tin bất cứ ai nghiêm túc học phổ thông cũng hiểu được.

Ý tôi muốn nói là, mô hình này đơn giản nhất, vì nó chính tắc. Nhưng điều kiện nồi hấp tiêu chuẩn 121⁰C và áp suất 15psi chỉ có ở những cơ sở sản xuất đồ hộp, hoặc ở bệnh viện mà lãnh đạo thực sự hiểu biết về khoa học hấp tiệt trùng, bằng không phải tính theo cách khác.

Cách khác ở đây là đường cong logistics, nó phức tạp hơn một chút, nghĩa là phải có chuyên gia tính toán để những người không thực sự hiểu về khoa học có thể áp dụng. Vì thế mới có chuyện những con số nhiệt độ trong bài viết trước của tôi, hay của các tài liệu, nó bị nhảy múa rất khó nhớ.

Liên quan đến bài toán nhiệt độ, nếu bạn đọc còn hứng thú với toán học, trong bài viết tiếp theo tôi sẽ ấy dựng mô hình toán học khử trùng đồ hộp, thêm nữa là mô hình tính toán mối liên hệ giữa thời gian và nhiệt độ để tiêu diệt vi khuẩn clostridium botulinum trong các điều kiện nhiệt độ và thời gian tương quan.

Cuối cùng, những thông tin quan trọng liên quan đến bài viết, xin mời bạn đọc kiểm chứng qua TÀI LIỆU THAM KHẢO tôi post ở cmt sau bài viết. Riêng phần mô hình toán học xin tra theo tên của 2 tác giả để xuất mô hình, từ đó các bạn sẽ hiểu mô hình tôi xây dựng, hoặc nhờ các nhà toán học xem xét góp ý tối ưu hóa giúp tôi.

Bản thân tôi là bác sĩ Xquang hạng 3, kiến thức an toàn thực phẩm chỉ bì bõm, nên rất mong nhận được sự chỉ bảo của các chuyên gia, bạn đọc cũng chỉ tham khảo và tôi khẳng định bài viết không phải là lời khuyến cáo.

Xin trân trọng cám ơn!

 

Advertisement

Giới thiệu Nguyễn Quang Nhật

Nguyễn Quang Nhật
Tên: Nguyễn Quang Nhật Ngày sinh:27/07/2000 Quê quán: Tp.Quy Nhơn, tỉnh Bình Định

Like page Y lâm sàng để cập nhật những thông tin và bài viết mới nhất!

Check Also

[Sinh lý Guyton số 69] Chuyển hóa Lipid

Một vài hợp chất hóa học trong thực phẩm và cơ thể được phân loại …