Y khoa Diễn đàn Y khoa, y tế sức khoẻ, kiến thức lâm sàng, chẩn đoán và điều trị, phác đồ, diễn đàn y khoa, hệ sinh thái y khoa online, mới nhất và đáng tin cậy.
Tác giả: Phạm Văn Hòa
Bạn đã bao giờ cảm thấy vạn vật xung quanh bỗng nhiên chao đảo, xoay cuồng dù bạn đang đứng yên? Đó không chỉ đơn thuần là mệt mỏi, mà có thể là dấu hiệu của Hội chứng Rối loạn tiền đình.
I. Khái niệm: Hệ tiền đình là gì?
Hệ tiền đình nằm ở phía sau ốc tai (hai bên tai), đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì tư thế, dáng bộ, phối hợp các cử động mắt, đầu và thân mình. Rối loạn tiền đình là tình trạng quá trình truyền tin và tiếp nhận thông tin của hệ tiền đình bị rối loạn hoặc tắc nghẽn, khiến cơ thể mất khả năng kiểm soát thăng bằng.
II. Nguyên nhân: Tại sao bạn bị “chóng mặt”?
Y khoa chia nguyên nhân làm 2 nhóm chính:
– Rối loạn tiền đình ngoại biên (Chiếm 90%): Do tổn thương ở tai trong hoặc dây thần kinh tiền đình.
-
- Sỏi nhĩ (BPPV): Các tinh thể canxi rơi vào ống bán khuyên.
- Bệnh Ménière: Tích tụ dịch trong tai trong.
- Viêm dây thần kinh tiền đình do virus.
– Rối loạn tiền đình trung ương: Do tổn thương các đường dẫn truyền thần kinh ở não bộ.
-
- Thiếu máu cục bộ hệ động mạch sống nền (máu lên não kém).
- Đau đầu Migraine tiền đình.
- U não, xơ cứng rải rác.
– Yếu tố nguy cơ: Stress kéo dài, thiếu ngủ, người già bị thoái hóa hệ thống thần kinh, hoặc người làm việc trong môi trường quá ồn/ít vận động.
III. Triệu chứng lâm sàng: Nhận diện cơn đau
Đừng nhầm lẫn với thiếu máu hay tụt huyết áp thông thường, rối loạn tiền đình thường có các biểu hiện:
- Chóng mặt quay cuồng (Vertigo): Cảm giác đồ vật xoay quanh mình hoặc mình đang xoay tròn.
- Mất thăng bằng: Đi đứng không vững, dễ ngã, cảm giác “bồng bềnh” như đi trên mây.
- Rối loạn thị giác: Hoa mắt, khó tập trung vào một điểm cố định.
- Triệu chứng thần kinh thực vật: Buồn nôn, nôn mửa, vã mồ hôi, nhịp tim nhanh.
- Ù tai hoặc giảm thính lực: Thường gặp trong các trường hợp tiền đình ngoại biên.
IV. Phác đồ điều trị cụ thể từ chuyên gia
Điều trị rối loạn tiền đình cần sự kết hợp đa mô thức:
✅ Điều trị nội khoa (Dùng thuốc)
- Thuốc cắt cơn chóng mặt: Các nhóm kháng Histamin (Betahistine), hoặc thuốc ức chế tiền đình (Acetyle-Leucine) để kiểm soát triệu chứng cấp tính.
- Thuốc tăng cường tuần hoàn: Giúp máu lưu thông lên não và tai trong tốt hơn (như Ginkgo Biloba nồng độ cao).
- Thuốc chống nôn: Để giảm bớt sự khó chịu cho bệnh nhân.
✅ Bài tập phục hồi chức năng tiền đình (VRT)
Đây là phương pháp quan trọng giúp não bộ thích nghi và bù trừ cho sự thiếu hụt thăng bằng.
- Nghiệm pháp Epley: Dùng cho bệnh nhân bị sỏi nhĩ để đưa tinh thể về đúng vị trí.
- Bài tập Cawthorne-Cooksey: Các bài tập mắt, đầu và thân mình giúp hệ thần kinh lấy lại sự ổn định.
✅ Thay đổi lối sống
- Giảm muối, giảm caffeine và rượu bia (những chất làm thay đổi áp lực dịch tai trong).
- Tránh thay đổi tư thế đột ngột (đang nằm bật dậy nhanh).
- Giảm áp lực thần kinh, ngủ đủ giấc.
👨⚕️ Lời khuyên của Bác sĩ chuyên khoa:
Rối loạn tiền đình có thể là biểu hiện của một tình trạng nguy hiểm hơn như đột quỵ não. Hãy đến cơ sở y tế ngay nếu chóng mặt đi kèm: Nói ngọng, yếu tay chân, nhìn đôi (1 hóa 2), hoặc đau đầu dữ dội.
📌 Nguồn tài liệu tham khảo:
– Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh lý thần kinh – Bộ Y tế Việt Nam – 2015.
– Bệnh học Tai Mũi Họng – PGS.TS Trần Phan Chung Thủy (Chủ biên) – 2020.
– Clinical Practice Guideline: Benign Paroxysmal Positional Vertigo (BPPV) – Hiệp hội Tai Mũi Họng – Phẫu thuật Đầu cổ Hoa Kỳ (AAO-HNSF) – 2017.
– Vestibular Rehabilitation for Peripheral Vestibular Hypofunction: An Updated Clinical Practice Guideline – Hiệp hội Vật lý trị liệu Thần kinh Hoa Kỳ (ANPT) – 2021.
– Dizziness and Vertigo (Professional Version) – The Merck Manual (TS. Stephen Kushner cập nhật) – 2023.
