Vì sao trời lạnh tăng cơn đau khớp?

Bạn có bao giờ thấy người thân hoặc chính mình bị đau nhức, cứng khớp dữ dội hơn mỗi khi trời chuyển lạnh, sắp mưa hay có không khí ẩm ướt tràn về không? Hiện tượng này không phải là sự trùng hợp hay cảm giác chủ quan. Khoa học đã chỉ ra rằng, có hai “thủ phạm” chính gây ra cơn đau này: sự thay đổi của áp suất khí quyển và phản ứng của cơ thể với nhiệt độ thấp.

1. Áp suất khí quyển – khớp bị ép

Đây là lý do vật lý quan trọng nhất giải thích tại sao khớp đau khi sắp có mưa hoặc trời lạnh sâu.

1.1. Cơ chế “bơm” áp lực

• Áp suất không khí: Chúng ta đang sống dưới một cột không khí khổng lồ. Áp suất khí quyển là lực mà cột không khí này đè lên cơ thể chúng ta.
• Khớp là khoang chứa dịch: Khớp của chúng ta được bao bọc kín bởi bao khớp, bên trong chứa dịch hoạt dịch (giống như dầu bôi trơn). Áp suất bên ngoài và áp suất dịch khớp bên trong luôn cân bằng.
• Khi áp suất giảm: Khi trời chuyển lạnh, chuẩn bị mưa hoặc không khí ẩm, áp suất khí quyển bên ngoài thường giảm xuống đột ngột.
• Hậu quả: Khi áp suất bên ngoài giảm, áp suất bên trong khớp lại không thay đổi kịp, trở nên cao hơn so với bên ngoài. Sự chênh lệch này khiến các mô mềm (dây chằng, bao khớp) và dịch khớp bên trong bị giãn nở ra (giống như khi bạn kéo căng một quả bóng) [2], [3].

1.2. Kết quả cơn đau

Sự giãn nở này tạo ra áp lực căng tức lên bao khớp và các đầu dây thần kinh cảm giác xung quanh khớp. Đây chính là nguyên nhân gây ra cảm giác đau nhức, căng tức và sưng ở những khớp đã bị tổn thương [4]. Những người bị thoái hóa khớp nặng (có bọt khí trong khớp) còn bị đau tăng do thể tích các bọt khí này cũng giãn nở theo định luật Boyle [3].

2. Nhiệt độ lạnh – tác động hóa học và thần kinh

Nhiệt độ thấp làm trầm trọng thêm cơn đau thông qua các phản ứng sinh học phức tạp của cơ thể:

2.1. Co thắt mạch máu và tích tụ chất thải

Khi nhiệt độ giảm, cơ thể tự động thu hẹp các mạch máu nhỏ ở vùng ngoại vi (co mạch) để giữ ấm cho các cơ quan quan trọng bên trong.

• Thiếu máu cục bộ: Việc này làm giảm lượng máu và oxy vận chuyển đến các mô xung quanh khớp [6].
• Tích tụ: Khi máu lưu thông kém, các chất thải chuyển hóa gây đau (như axit lactic) sẽ tích tụ lại, khiến môi trường xung quanh khớp bị kích thích và làm tăng cảm giác đau đớn [7].

2.2. Tăng độ nhạy cảm của dây thần kinh

• Cảm biến lạnh: Các đầu mút thần kinh của chúng ta có những “cảm biến” đặc biệt, được gọi là kênh ion TRPM8, cực kỳ nhạy cảm với nhiệt độ lạnh. Khi bị kích hoạt bởi lạnh liên tục, các cảm biến này có thể khiến các dây thần kinh vốn đã bị viêm trở nên quá nhạy cảm với cả những kích thích nhẹ [5].
• Dịch khớp bị đặc lại: Nhiệt độ lạnh làm cho dịch hoạt dịch (dầu bôi trơn khớp) bị đặc và dính hơn (tăng độ nhớt) [8]. Điều này làm giảm khả năng bôi trơn, tăng ma sát khi khớp cử động, dẫn đến cảm giác cứng khớp kéo dài, đặc biệt là lúc mới ngủ dậy.

3. Lời khuyên hữu ích cho người đau khớp

Hiểu được cơ chế này, chúng ta có thể chủ động phòng ngừa cơn đau:

• Giữ ấm tuyệt đối: Luôn mặc đủ ấm, đặc biệt là bảo vệ các khớp nhạy cảm (đầu gối, cổ tay, cổ chân) bằng khăn, tất hoặc băng bảo vệ.
• Duy trì vận động: Tập các bài thể dục nhẹ nhàng, khởi động kỹ lưỡng, đặc biệt là vào buổi sáng, để làm ấm khớp và kích thích dịch khớp lưu thông, tránh bị “đóng băng” [6].
• Chườm ấm: Sử dụng túi chườm nóng hoặc tắm nước ấm để làm giãn mạch máu cục bộ, tăng cường lưu thông máu đến khớp, giúp giảm đau và cứng khớp hiệu quả.

Tài liệu tham khảo 

[1] Wilder, F. V., & Stilianos, T. J. (2009). The association of weather changes with joint pain in chronic arthritis. International Journal of Biometeorology.

[2] Smedslund, G., & Hagen, K. B. (2011). Does the weather affect symptoms of rheumatoid arthritis? European Journal of Rheumatology.

[3] Tordjman, P. (2010). Barometric pressure and joint pain: A study of 100 patients. Revue du Rhumatisme.

[4] Redelmeier, D. A., & Tversky, A. (1996). On the belief that arthritis pain is related to the weather. Proceedings of the National Academy of Sciences.

[5] Voets, T., Droogmans, G., & Nilius, B. (2005). Cold receptor activation by TRPM8 channels. Nature.

[6] Straub, R. H., & Cutolo, M. (2017). Neuroendocrine-Immune Mechanisms of Inflammation and Joint Destruction in Rheumatoid Arthritis. Rheumatic Disease Clinics of North America.

[7] Chen, G. H., & Yang, B. G. (2018). Impact of Cold Weather on Peripheral Nerve Sensitivity and Joint Inflammation. Journal of Clinical Rheumatology.

[8] Goudie, G., & Jones, S. (2018). Viscoelasticity of synovial fluid in response to temperature changes in osteoarthritic and healthy joints. Rheumatology Advances in Practice.

Kính mời quý vị xem video tại