Viêm âm đạo do nấm (phần 1)

I. Candida sp và khuẩn hệ âm đạo

– Candida sp là một vi nấm hạt men, gồm có nhiều chủng khác nhau. Candida albicans là chủng phổ biến nhất. Các chủng khác có thể thấy là Candida glabrata, Candida tropicalis, hoặc Torulopsis glabrata. Khuẩn hệ âm đạo được cấu tạo từ nhiều thành phần, trong đó các Lactobacilli, đặc biệt là L. crispatus, L. jensenii, L. iners, là các khuẩn ưu thế. Candida albicans có hiện diện trong khuẩn hệ, và được biết đến như là một thành phần của khuẩn hệ âm đạo bình thường [1]. Candida spp có trong dịch âm đạo của 20 – 50% phụ nữ khỏe mạnh, không triệu chứng. [2]. Chỉ trong trường hợp mà Candida albicans phát triển quá mức thì người phụ nữ mới có các biểu hiện lâm sàng của nhiễm Candida.

– Lactobacilli sản xuất lactic acid, duy trì pH acid của âm đạo, giúp ngăn cản sự phát triển của các vi sinh vật gây bệnh, ngăn bacterial vaginosis và lậu cầu. Một điều đã được biết rõ là ở người nhiễm Candida, pH acid vẫn được duy trì. pH acid của âm đạo không ảnh hưởng đến sự phát triển của Candida albicans. Ở những phụ nữ có than phiền của đợt cấp nhiễm nấm tái phát, Lactobacilli vẫn là khuẩn chiếm ưu thế trong khuẩn hệ. Một nghiên cứu khác lại cho biết rằng không có sự tăng tần suất nhiễm Candida albicans ở những khuẩn hệ không Lactobacilli. Nghiên cứu dùng Lactobacilli như probiotic ngăn ngừa tái phát của viêm âm đạo Candida cũng không chứng minh được vai trò bảo vệ của Lactobacilli.

– Như vậy, cơ chế mà Candida albicans từ trong điều kiện cộng sinh bình thường trong âm đạo chuyển đổi thành tác nhân gây bệnh vẫn chưa được biết rõ. Dường như là sự sụp đổ trong mối cân bằng sinh thái giữa “khuẩn hệ âm đạo” (microbiome) và “nấm hệ âm đạo” (fungal microbiome hay mycobiome) đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện cho sự phát triển của Candida albicans.

– Ba tác nhân ảnh hưởng rõ nét nhất đến việc hình thành sự sụp đổ của môi trường khuẩn hệ âm đạo lành mạnh là: Tổn thương niêm mạc âm đạo, sử dụng kháng sinh, bất thường miễn dịch. Các yếu tố này tạo điều kiện cho sự phát triển quá mức của Candida albicans.

II. Tần suất viêm âm hộ, âm đạo do Candida (Vulvo-Vaginal Candidiasis) (VVC):

– VVC là một tình trạng rất thường gặp. [1]

– VVC phổ biến ở người lớn:

+ 50% sinh viên nữ trong độ tuổi 25 từng mắc 1 lần

+ 75% phụ nữ trong độ tuổi sinh sinh từng mắc 1 lần

+ 45% phụ nữ từng mắc 2 – 3 lần

+ VVC ít gặp ở phụ nữ đã mãn kinh

+ 10 – 20% phụ nữ bị VVC tái phát. [2]

– Khoảng 90% VVC là do Candida albicans. Những trường hợp còn lại là do Candida glabrata, Candida tropicalis, hoặc hiếm hơn là với các chủng Torulopsis glabrata. [1]

– Mặc dù VVC xuất hiện trên phụ nữ độc thân và Candida có thể có trong dịch âm đạo bình thường, không có nghĩa là nấm không lây truyền qua đường tình dục. Nghiên cứu cho thấy:

+ Có sự gia tăng tần suất nhiễm nấm âm đạo ở thời điểm người phụ nữ bắt đầu quan hệ tình dục đều đặn

+ Bạn tình của phụ nữ nhiễm nấm có khả năng nhiễm nấm cao gấp 4 lần bạn tình của phụ nữ không nhiễm

+ Bạn tình của phụ nữ nhiễm nấm nhiễm cùng chủng nấm với người phụ nữ đó.

– Không có bằng chứng đủ mạnh cho thấy có mối liên quan giữa viêm âm đao do nấm và:

+ Thói quen vệ sinh

+ Mặc quần chật

+ Quần lót bằng sợi tổng hợp. [2]

Tài liệu tham khảo:

1. Ngô Thị Bình Lụa, Tô Mai Xuân Hồng, Viêm âm đạo do Candida sp.

Bệnh sinh, điểm mấu chốt của chẩn đoán, nguyên lý của điều trị, TBL Phụ Khoa, Nhà xuất bản y học, trang 58-61.

2. Bệnh viện Hùng Vương, Viêm âm đạo do nấm, Hướng dẫn điều trị Sản phụ khoa năm 2024, trang 52-60.