Bệnh gout – khi tinh thể “sắc nhọn” tấn công khớp xương

Phạm Văn Hòa 48 giây trước Diễn đàn Y khoa 1 Lượt xem

Mục lục

Rate this post

1. Khái niệm

Gout (Thống phong) là một bệnh viêm khớp vi tinh thể, đặc trưng bởi những đợt viêm khớp cấp tái phát, là hậu quả của tình trạng rối loạn chuyển hóa nhân purin, làm tăng Acid Uric trong máu, dẫn đến lắng đọng các tinh thể muối urat (monosodium urate) tại khớp và các mô xung quanh [1].

2. Nguyên nhân

Nguyên nhân cốt lõi là sự mất cân bằng giữa quá trình sản xuất và đào thải Acid Uric:

Tăng sản xuất: Do chế độ ăn nhiều purin (thịt đỏ, hải sản, nội tạng), uống nhiều rượu bia, hoặc do các bệnh lý về máu, di truyền.
Giảm đào thải: Thường gặp nhất (chiếm 90%), do chức năng thận suy giảm hoặc tác dụng phụ của thuốc (lợi tiểu, aspirin liều thấp) [2].

3. Cơ chế sinh bệnh

Cơ chế bệnh sinh trải qua 4 giai đoạn liên kết chặt chẽ:

Tăng Acid Uric máu: Nồng độ vượt quá ngưỡng hòa tan (thường > 420 µmol/l ở nam và > 360 µmol/l ở nữ).
Kết tinh: Acid Uric dư thừa kết tủa thành các tinh thể muối Urat hình kim sắc nhọn.
Lắng đọng: Các tinh thể này tích tụ tại bao hoạt dịch khớp, sụn xương, gân…
Phản ứng viêm: Hệ miễn dịch phát hiện tinh thể “lạ”, huy động bạch cầu đến tấn công, giải phóng các chất trung gian hóa học gây ra cơn đau dữ dội và sưng nóng đỏ [3].

4. Đối tượng mắc bệnh

Nam giới: Chiếm đa số (80-90%), thường khởi phát sau tuổi 40.
Phụ nữ: Thường gặp sau tuổi mãn kinh (do mất tác dụng bảo vệ thải acid uric của estrogen).
Người có bệnh nền: Hội chứng chuyển hóa, béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, suy thận [1].
Yếu tố gia đình: Có người thân cận huyết mắc bệnh Gout.

5. Triệu chứng lâm sàng

Bệnh diễn tiến qua 3 giai đoạn chính:

Cơn Gout cấp (Acute Gout):
- Khởi phát đột ngột, thường vào ban đêm.
- Vị trí điển hình: Khớp bàn ngón chân cái (70% trường hợp), cổ chân, gối.
- Biểu hiện: Sưng to, đỏ tía, nóng rực, đau dữ dội (cảm giác như bị cưa chân), không thể đụng chạm vào.
- Kéo dài 5-7 ngày rồi tự lui, da vùng khớp bong tróc [4].
Giai đoạn giữa các cơn (Intercritical Gout): Không có triệu chứng, nhưng tinh thể urat vẫn âm thầm lắng đọng.
Gout mạn tính (Chronic Tophaceous Gout):
- Xuất hiện hạt Tophi: Các khối u cục chứa tinh thể urat dưới da, vành tai, quanh khớp.
- Biến dạng khớp, hủy hoại sụn khớp, hạn chế vận động.
- Biến chứng sỏi thận, suy thận.

6. Cận lâm sàng (Chẩn đoán)

Để chẩn đoán xác định và tiên lượng, cần thực hiện:

Xét nghiệm máu: Định lượng Acid Uric máu tăng cao (tuy nhiên, 40% bệnh nhân có cơn gout cấp nhưng acid uric máu bình thường) [2].
Xét nghiệm dịch khớp (Tiêu chuẩn vàng): Tìm thấy tinh thể urat hình kim, có tính lưỡng chiết quang dưới kính hiển vi phân cực.
Chẩn đoán hình ảnh:
- Siêu âm khớp: Dấu hiệu “đường đôi” đặc hiệu.
- X-quang: Hình ảnh khuyết xương, hốc xương ở giai đoạn muộn.
- CT năng lượng kép (DECT): Phát hiện lắng đọng urat sớm nhất [5].

7. Hướng điều trị

Mục tiêu: Cắt cơn đau cấp, hạ Acid Uric máu để phòng ngừa tái phát và biến chứng.

Điều trị cơn cấp:
- Thuốc chống viêm: Colchicine (đặc hiệu), NSAIDs (Indomethacin, Naproxen…), hoặc Corticosteroid (khi có chống chỉ định với 2 loại trên).
Điều trị dự phòng (Hạ Acid Uric):
- Dùng khi hết cơn cấp. Mục tiêu đưa Acid Uric máu về < 360 µmol/l (< 300 µmol/l nếu đã có hạt Tophi).
- Các nhóm thuốc: Ức chế tổng hợp (Allopurinol, Febuxostat) hoặc Tăng đào thải (Probenecid) [4].
Chế độ sinh hoạt (Rất quan trọng):
- Uống đủ 2-3 lít nước/ngày (nước khoáng kiềm càng tốt).
- Kiêng rượu bia tuyệt đối.
- Hạn chế thực phẩm giàu purin (thịt chó, nội tạng, hải sản).
- Giảm cân nếu béo phì.

Tài liệu tham khảo

Gout – 2023 – World Health Organization (WHO) & ICD-11 Reference Guide.
2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout – 2020 – FitzGerald, J. D., et al.
Harrison’s Principles of Internal Medicine (21st Edition) – 2022 – Loscalzo, J., Fauci, A., et al.
EULAR recommendations for the management of gout: 2016 update – 2017 – Richette, P., et al.
Imaging in Gout: A Review of the Recent Developments – 2021 – Dalbeth, N., & Choi, H. K.

Tác giả: Phạm Văn Hòa
Hiệu đính: