[Huyết học] Phân biệt áp lực xuyên thành và lực căng thành ở mạch máu!

Phân biệt áp lực xuyên thành và lực căng thành ở !

Tác giả: Bs Thành Minh Khánh

I.Phân biệt khái niệm áp lực xuyên thành và lực căng thành ở .
II. Tại sao surfactant làm giảm sức căng bề mặt ở các phế nang?

Có thể 2 khái niệm “Áp lực xuyên thành và lực căng thành mạch” thông qua câu hỏi sau: “Tại sao lớn, ví dụ như chủ có đường kính 1.38 cm, chịu áp lực xuyên thành chỉ khoảng 10 mmHg nhưng phải có sự gia cố của của cấu trúc đàn hồi elastin. Trong khi đó, một mao mạch có bán kính 3 µm chịu áp lực xuyên thành là 25 mmHg thì lại không có bất kì đàn hồi nào gia cố nhưng lại không bị vỡ?”

1. Định luật Laplace:

T = ΔPr/w

Trong đó:
T: Lực căng thành (Tension)
Chú ý: T có đơn vị là dyne/cm
ΔP: Áp lực xuyên thành
r: bán kính
w: độ dày thành
– Ở một khối cầu (ví dụ như phế nang, buồng ) định luật trở thành:
ΔP = 2T/r
Trong hợp một quả bong bóng, phế nang thì T được gọi là sức căng bề mặt.
– Ở một cấu trúc dạng lăng trụ tròn như , công thức trở thành:
ΔP = T/r

2. Định luật Pascal:

Áp dụng định luật Định luật Pascal vào ví dụ ở hình quả bóng dài: “Áp lực P lên mọi điểm bên trong quả bóng là như nhau.
Tuy nhiên, chúng ta có thể dễ dàng thấy được ở phần của quả bóng chưa được thổi phồng lên hết cỡ (phần này có bán kính nhỏ hơn), ta thấy ở đó lực căng thành T tại đó nhỏ hơn so với lực căng thành ở phần đã được thổi to lên. Tại sao lại như vậy? (Hình 1)
Điều này có thể giải thích thông qua định luật Laplace như sau:
Ở những phần có bán kính nhỏ hơn thì có lực căng thành nhỏ hơn. Ta sờ bên ngoài thấy bề mặt quả bóng căng hơn là do lực căng thành T lớn hơn những phần khác, chứ không phải là áp lực P lên thành quả bóng lớn hơn.
Trong câu hỏi ở đề bài chỉ đánh giá ΔP và r, chưa xét đến lực căng thành mạch T nên không đủ để đánh giá thành mạch có căng hay không.

3. Giải quyết vấn đề:

Ta có: P = T/r => T=Pr
Đặt (1) tương ứng với chủ và (2) tương ứng với mao mạch
Lập tỉ số T1/T2:
P2 = 2,5P1
r1 = 1.38 cm; r2 = 3 µm => r1/r2 = 4600
=> T1/T2 =1840
Vậy lực căng thành của chủ lớn hơn lực căng thành của mao mạch đã cho là 1840 lần. Do đó chủ cần các thành phần elastin để chống chịu với một lực căng thành T1 “quá khổ” , trong khi mao mạch chỉ cần một lớp mỏng nội để duy trì lực căng thành T2 “nhỏ tí hon”.
Advertisement
=> Sức căng thành mà phải đối mặt càng lớn, thành phần elastin của nó càng mạnh.

Tại sao surfactant làm giảm sức căng bề mặt ở các phế nang?

Các phân tử nằm ở nơi tiếp giáp giữa 2 mặt phẳng - là những phân tử không có các phân tử khác ở gần nó để cân bằng các lực liên kết (cụ thể ở đây là liên kết Hydro). Do đó lực giữa các liên kết này có xu hướng làm chúng kéo lại gần nhau (Ví dụ dễ nhận thấy là khi giọt nhỏ xuống có xu hướng tạo thành một hình cầu). (Hình 2)
=> Tổng hợp lực của các lực giữa các phân tử này tạo xu hướng hướng vào trong, làm cho phế nang có xu hướng xẹp lại.
Surfactant nhờ có các đuôi kị hướng lên lên, tạo một lực kéo các phân tử lên trên, làm tổng hợp lực các phân tử ở bề mặt - GIẢM xuống, làm giảm sức căng bề mặt. (Hình 3)
Đồng thời surfactant nằm giữa xen giữa các phân tử , làm giảm mật độ phân tử ở bề mặt -, cũng góp phần làm giảm sức căng bề mặt.
Em gặp một câu hỏi thấy thú vị nên xin phép chia sẻ với mọi người. Có chỗ nào chưa đúng xin nhờ các các anh chị góp ý giúp em ạ. Cảm ơn mọi người đã đọc ạ.
Advertisement

Giới thiệu Diễn đàn Bác sĩ trẻ Việt Nam

Avatar
Y khoa không phải là một nghệ thuật, Y khoa là một khoa học thật sự, một khoa học vô cùng phức tạp đòi hỏi người hành nghề y phải khéo léo vận dụng kiến thức để không bỏ qua cơ hội cứu chữa người bệnh. Nếu mỗi người y khoa Việt Nam góp lên một tiếng nói, liên kết lại, chúng ta có thể thay đổi căn bản giáo dục Y khoa nước nhà. Hãy tham gia với chúng tôi tại: https://www.facebook.com/groups/diendanbacsitrevietnam

Like page Y lâm sàng để cập nhật những thông tin và bài viết mới nhất!

Check Also

[Guidelines] Chia sẻ các điểm chính của 12 hướng dẫn lâm sàng năm 2020 và cuối 2019 (NEJM keypoints)

Toàn bộ bản tóm tắt 12 guidelines tại link sau: https://bit.ly/2TyOVbo Cập nhật hướng dẫn về …