[Sổ tay Harrison Số 31] Say độ cao

I. SAY ĐỘ CAO

   1. TẾ

• Say độ cao thường xảy ra ở độ cao >2500 m và thậm chí cơ thể xảy ra ở độ cao từ 1500-2500 m
• Có 100 triệu người đi du lịch ở các vùng có độ cao lớn mỗi năm

   2. BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Say độ cao cấp (AMS), bao gồm HACE

AMS đại diện cho một chuỗi các biểu hiện thần kinh, ở độ cao này phù (HACE) là dạng nghiêm trọng nhất.
Yếu tố nguy cơ : tần xuất lên cao, tiền sử say độ cao, gắng sức
– Thiếu hoạt động thể lực không phải là một yếu tố nguy cơ
với độ cao trong vòng 2 tháng trước đó có thể bảo vệ cơ thể khỏi bệnh này
– Bệnh nhân >50 tuổi có thể có ít khả năng tiến triển AMS hơn người trẻ.
Bệnh sinh: Vẫn chưa có cơ chế chính xác, giãn mạch thiếu và thay đổi tính thấm của hàng rào được cho là một trong
các nguyên nhân gây phù trong AMS
Biểu hiện lâm sàng
không điển hình (đau đầu, buồn nôn, mệt mỏi và chóngmặt) với ít các biểu hiện thể hất, tiến triển 6-12h sau khi đạt độ cao
– HACE: bệnh có đặc điểm nổi bật là thất điều và thay đổi ý thức kèm tổn thương lan tỏa nhưng nói chung không có dấu hiệu
thần kinh khu trú
• Xuất huyết võng mạc và, ít phổ biến hơn, có thể gặp phù gai thị
• Xuất huyết võng mạc thường xảy ra ở độ cao ≥5000 m bất kể có các của AMS và HACE hay không
Phòng ngừa: Đi lên từ từ để tạo thích nghi tốt nhất phòng ngừa AMS.
– Ở độ cao >3000 m, khuyến cáo đi lên từ từ ≤300 m mỗi ngày
– Dành một ngày để thích nghi sau 3 ngày ngủ ở độ cao đó là hữu ích
– Thuốc dự phòng được khuyến cáo khi bệnh nhân có tiền sử AMS hoặc được yêu cầu khi bay ở độ cao nhất định
• Acetazolamide (125–250 mg ngày 2 lần) hoặc dexamethasone (8mg/ngày chia làm nhiều lần), dùng 1 ngày trước khi đi lên và tiếp tục 2-3 ngày, để có hiệu quả.
• Gingko biloba không có tác dụng phòng ngừa AMS.

• Tiên lượng: Khi AMS, bệnh nhân có thể lên cao từ từ tới độ cao hơn khi các giảm đi. HACE, không nên lên cao hoặc ở lại vi trị
sau một vài này

   3. PHÙ PHỔI ĐỘ CAO (HAPE)

HAPE chủ yếu là vấn đề của phổi không nhất thiết phải có AMS báo trước.
Yếu tố nguy cơ: lên cao nhanh, tiền sử HAPE, nhiễm trùng đường hô hấp, nhiệt độ lạnh, giới nam, bất thường tuần hoàn tim phổi dẫn đến tăng áp lực phổi (vd, còn lỗ bầu dục, hẹp van hai lá, tăng áp lực phổi nguyên phát)
Bệnh sinh: Phù phổi không do nguyên nhân tim mạch biểu hiện là co mạch phổi không đều dẫn đến tăng tái tưới quá mực ở một vài nơi. Giảm giải phóng nitric oxide do giảm oxy huyết có thể đóng vai trò trong cơ chế co mạch
Biểu hiện lâm sàng: Mệt nhanh hơn dự kiến khi ở độ cao nhất dịnh; ho khan dai dẳng kèm đờm có ; nhịp tim nhanh và nhịp thở nhanh lúc nghỉ
– Chụp X quang ngực có thể cho thấy mờ cục bộ hoặc loang lổ hoặc phù kẽ sọc (streaky interstitial edema)
– Đường Kerley B hoặc cánh rơi (bat-wing) điển hình thường không gặp
Phòng ngừa
– Lên cao từ từ để thích nghi là cách tốt nhất để phòng ngừa HAPE
– Thuốc dự phòng nifedipine (30 mg uống ngày 4 hoặc 2 lần) hiệu quả cho bệnh nhân có tiền sử HAPE hoặc phải lên cao nhanh.

Tiên lượng: Bệnh nhân có thể đi lên chậm một vài ngày sau khi các giảm bớt. Cấu trúc phổi phục hồi tốt, trở lại bình thường
nhanh

Các Vấn Đề Về Độ Cao Khác

Suy ngủ
– Tăng nhịp thở và thay đổi cấu trúc giấc nhủ (vd tăng thời gian ngủ không hiệu quả (lighter sleep stages) làm giảm chất lượng giấc ngủ
– Acetazolamide (125 mg uống ngày 4 lần) giảm cơn thiếu oxy   và giảm bớt rối loạn giấc ngủ do tăng nhịp thở quá mức
Vấn đề đường tiêu hóa: đầy hơi, bụng trướng,trung tiên nhiều có thể do giảm áp xuất quyển. Tiêu chảy không liên quan đến độ cao nhưng có thể do vi khuẩn kí sinh trùng, một vấn đề phổ biến ở các đang phát triển.
Ho độ cao: Thiếu oxy và co thắt (do lạnh và tập luyện) dẫn đến ho suy kiệt và đôi khi nghiêm trọng gây gãy sườn đặc biệt là độ cao trên 5000 m.
Thần kinh độ cao không liên quan đến say độ cao: Mặc dù không có các khác của AMS có thể xảy ra, thiếu
thoáng qua, đột quỵ, xuất huyết dưới nhện, mất trí nhớ toàn bộ thoáng qua, mê sảng, và liệt thần kinh sọ, đặc biệt ở bệnh nhân có một vài yếu tố nguy cơ điển hình đến vấn đề này

   4. BỆNH NỀN

Một vài điều kiện y tế tác động đến khả năng mắc bệnh say độ cao, và không có hướng dẫn dựa trên bằng chứng liên quan đến việc có lên đi du lịch ở những địa điểm cao ở những bệnh nhân này
Bệnh tim mạch: Bệnh nhân thiếu cục bộ tim, nhồi trước đó, phẫu thuật mạch, và/ hoặc phẫu thuật bắc cầu nên có bài kiểm tra
chạy bộ. Test chạy bộ dương tính mạnh chống chỉ định với độ cao lớn. Bệnh nhân loạn nhịp khó kiểm soát nên tránh du lịch ở các nơi cao
Hen: Bệnh nhân hen nặng nên được cảnh báo khi đi lên độ cao lớn
Mang thai: Mặc dù không có dữ liệu liên quan, không khuyến cáo phụ mang thai đi lên độ cao >3000m, độ giảm mạnh
ở độ cao này
Hồng cầu hình liềm: Độ cao là một yếu tố môi hiếm hoi mà đôi khi gây những biến động ở bệnh nhân hồng cầu hình liềm, thậm
chí ở độ cao 2500 m
Đái tháo đường: Đi bộ ở độ cao lớn có thể làm tăng tái hấp thu đường. Bệnh nhân dùng có thể giảm liều so với ngày nghỉ ở những ngày đi bộ/ leo núi
Bệnh phổi mãn tính: Bệnh nhân tăng áp phổi từ trước không được khuyến cao đi lên cao. Nếu chuyến đi là cần thiết điều trị bằng
nifedipine giải phóng kéo dài (20 mg uống ngày 2 lần) nên được cân nhắc.
Bệnh mãn tính: Acetazolamid nên tránh dùng với bệnh nhân toan từ trước và bệnh nhân có mức lọc (GFR) ≤10 mL/ phút; liều acetazolamid nên được điều chỉnh nếu GFR ≤50 mL/ phút.

II. BỆNH ÉP (DCS)

gây ra do hình thành các bóng khi từ trơ hòa tan (thường là nito) trong suốt hoặc sau khi đi lên khỏi mặt khi lặn (giải ép)
Bằng chứng: 1:10,000 hợp lặn không chuyên nghiệp. Yếu tố nguy cơ lặn lâu và sâu và đi lên quá nhanh.
Bệnh sinh: Bong bóng có thể hình thành từ mô, dẫn đến các là làm giảm nhậy cảm đau hoặc thay đổi các cấu trúc chức năng
quan trọng. Bong bóng có thể xuất hiện ở tuần hoàn tĩnh mạch, kích thích gây viêm và đông , tổn thương nội mô, kích thích hình thành
các thành phần như bạch cầu, và gây tắc mạch có ( chỉ ở giường động mạch khi còn lỗ bầu dục)
Biểu hiện lâm sàng: Phần lớn xuất hiện các biểu hiện nhẹ đau, mệt mỏi, biểu hiện thần kinh nhẹ như dị cảm. Biểu hiện hô hấp và tim mạch có thể đe doạ sự sống như khó thở, đau ngực, loạn nhịp tim, rối loạn đông và hạ huyết áp
Chuẩn đoán
– Dựa trên sự thích hợp các dấu hiệu và tiền sử lặn và mối tương quan với các nhất thời tại thời điểm đó

Nguồn: Harrison Manual of Medicine 18th

Tham khảo bản của nhóm ” chia

Advertisement

Giới thiệu tranphuong

Avatar

Like page Y lâm sàng để cập nhật những thông tin và bài viết mới nhất!

Check Also

[Sinh lý Guyton số 77] Chuyển hóa hormon tuyến giáp

Tuyến giáp nằm ngay dưới thanh quản và trước khí quản, là tuyến nội tiết …