[Vypo] Bất đồng nhóm máu mẹ – con

Bs. Phan Trúc
Nhắc đến bất đồng mẹ , người ta thường nhắc đến hệ Rh, gây nên lý tán huyết dị miễn ở thai và trẻ sơ sinh (Hemolytic disease of fetus and newborn – HDFN). Sự thật thì bất đồng hệ ABO mới đứng đầu bảng trong HDFN (như trong hợp bà mẹ này), tuy nhiên vì sao Rh lại được “ưu ái” nhiều như vậy. Để hiểu điều này, chúng ta sẽ cùng điểm qua một số gợi ý:
(1) Khi nào thì có sự bất đồng?
Khi một kháng thể trong người mẹ có khả năng gắn lên kháng nguyên trên hồng cầu của đứa
(2) Vậy có phải hợp nào có kháng thể “bất đồng” như vậy đều gây nên HDFN?
Không phải như vậy, giữa mẹ và là cả một hàng rào nhau thai phức tạp. Chỉ có kháng thể nào kích thước đủ nhỏ mới có thể đi qua được.
(3) Vậy kháng thể này đã có sẵn hay khi mới có?
Tuỳ hợp, với hệ ABO, kháng thể anti-A/ anti-B là kháng thể tự nhiên, và có sẵn trong cơ thể người mẹ. Hầu hết các còn lại (bao gồm Rh) đều là kháng thể miễn , hình thành qua quá trình “dị miễn ” – nghĩa là phải phơi nhiễm với kháng nguyên thì mới hình thành được.
(4) Chỗ này không đúng lắm thưa bác sĩ, ở câu 2 bác sĩ có nói là giữa mẹ và có hàng rào nhau thai phức tạp, làm sao một hồng cầu của đứa bé “to” như vậy lại có thể đi qua được hàng rào này để vào cơ thể người mẹ mà kích thích sinh đáp ứng miễn ?
Ừm, câu hỏi hay đấy. Nhưng có một sự thật sẽ gây bất ngờ cho em đấy. 75% các thai kỳ ghi nhận có sự “vượt rào” của máu đi vào máu mẹ ở một thời điểm nào đó trong “9 tháng 10 ngày” do: nứt vỡ (không ) bánh nhau/ khi chuyển dạ/ trong lúc sinh. Có thể dự đoán tỷ lệ này tăng dần theo thời gian thai kỳ: 3% ở quý I, 12% ở quý II, 45% ở quý III, 64% ở lúc sinh.
(5) À, em hiểu rồi. Thưa bác sĩ, như vậy đứa bé đầu tiên chắc chắn sẽ an toàn vì thời gian phơi nhiễm kháng nguyên ngắn, mà đáp ứng miễn đòi hỏi hàng tháng mới tạo nên hiệu giá có ý nghĩa đúng không bác sĩ?
Hừm, gần đúng nhưng không hẳn, ví dụ như hợp bà mẹ này thì sao? Bà mang đứa đầu lòng và đã bị HFDN.
(6) Em không hiểu tình huống này, có khi nào bà mẹ khai không đúng thông tin không bác sĩ, có thể bà đã từng sảy thai chẳng hạn?
Tui không nghĩ vậy, vì nếu bất đồng miễn mà làm cho đứa trước bị thai lưu thì đứa sau chắc tệ lắm em nhở. Nhưng tui có bằng chứng khó có thể chối cãi, bất đồng trong hợp này là bất đồng của hệ ABO, tuy nhiên nó có quy luật của nó và bà mẹ không thể nào biết được quy luật này để tưởng tượng ra câu chuyện.
(7) Thưa bác sĩ, em phản đối, em còn nhớ kháng thể của hệ ABO là kháng thể tự nhiên loại IgM (dạng ngũ phân – pentame) không thể nào đi qua hàng rào nhau thai được. Chỉ có kháng thể hình thành do đáp ứng miễn (IgG, dạng đơn phân – monome) mới có thể đi qua được.
Advertisement
Cảm ơn em đã nhắc lại nền tảng miễn cho mọi người. Mấu chốt vấn đề ở chỗ này em ạ. Kháng thể anti-A trong người B và kháng thể anti-B trong người A thì đích thực là IgM như lời em nói. Nhưng em có biết, kháng thể anti-A và anti-B trong người O thì không giống hoàn toàn như ở hợp người A/B không?
(8) Thưa bác sĩ, em không biết, nhưng em cũng thắc mắc vì sao hợp khác người ta hay chọn máu O để truyền.
Vấn đề ở chỗ, kháng thể anti-A và anti-B ở người máu O là hỗn hợp của cả IgM và IgG, trong đó IgG chiếm ưu thế. Nhờ vậy, khi tán huyết có diễn ra do bất đồng , thì tán huyết qua IgG vẫn nhẹ hơn (tán huyết ngoại mạch) so với IgM (tán huyết nội mạch). Tuy nhiên, quay lại vấn đề , như vậy với bất đồng ABO giữa mẹ – , để kháng thể có thể đi qua nhau thai, thì người mẹ phải mang O và đứa có thể là A hoặc B.
(9) Bác sĩ thiếu rồi, đứa có thể là AB nữa chứ? Mẹ O sẽ phản ứng với AB chắc chắn mà
Ừ thì phải phản ứng, nhưng mà có lẽ là người khác chứ không phải còn của bà mẹ O rồi 😅
(10) Hì hì, em hiểu rồi. Vậy bất đồng ABO của mẹ – con có nghiêm trọng không bác sĩ?
May quá là không nghiêm trọng lắm, nhiều nhất thì là chiếu đèn chứ hiếm khi phải thay máu. Tuy nhiên, do kháng thể Anti-A và anti-B ở mẹ O là kháng thể tự nhiên, có sẵn trong cơ thể mẹ từ trước khi , nên có thể gây ra biến ngay ở lần đầu tiên. Đây chính là lý do cho hợp người mẹ này.
(11) Vậy mình sẽ trả lời câu hỏi của người mẹ này như thế nào hả bác sĩ?
Ở lần sinh tiếp theo, 88% sẽ xảy ra HDFN trở lại nếu đứa con sau cũng cùng A, có thể nặng hơn nhưng cũng hiếm khi đến mức nghiêm trọng. Phải theo dõi chuyên khoa để xử lý rồi!
Cảm ơn bác sĩ, một bài học thú vị. Em phải về xem lại video của bác sĩ thôi chứ rối quá, giới thiệu với mọi người để tìm hiểu thêm nhé:
Advertisement

Giới thiệu Diễn đàn Bác sĩ trẻ Việt Nam

Avatar
Y khoa không phải là một nghệ thuật, Y khoa là một khoa học thật sự, một khoa học vô cùng phức tạp đòi hỏi người hành nghề y phải khéo léo vận dụng kiến thức để không bỏ qua cơ hội cứu chữa người bệnh. Nếu mỗi người y khoa Việt Nam góp lên một tiếng nói, liên kết lại, chúng ta có thể thay đổi căn bản giáo dục Y khoa nước nhà. Hãy tham gia với chúng tôi tại: https://www.facebook.com/groups/diendanbacsitrevietnam

Like page Y lâm sàng để cập nhật những thông tin và bài viết mới nhất!

Check Also

[COVID-19] DƯƠNG RỒI ÂM & VẮC XIN

DƯƠNG RỒI ÂM & VẮC XIN BS. Trần Văn Phúc ====================== Thứ 7 ngày 7 …