Tiếp cận các dấu hiệu chuyển dạ: Hướng dẫn thực chiến tại nhà giúp mẹ bầu nhận biết thời điểm vàng đến viện

Chuyển dạ là một quá trình sinh lý tự nhiên đánh dấu sự kết thúc của thai kỳ để đưa thai nhi và phần phụ của thai ra khỏi đường sinh dục người mẹ [1]. Đối với các sản phụ, đặc biệt là những người mang thai lần đầu, việc lúng túng không biết khi nào cần vào viện là điều rất phổ biến [2]. Thấu hiểu các dấu hiệu chuyển dạ thật sự và phân biệt được chúng với các cơn gò giả là chìa khóa vàng giúp gia đình chủ động đưa mẹ bầu đến viện an toàn, tránh tâm lý hoang mang hoặc đến viện quá muộn [1], [2].

1. Cơ chế sinh lý vì sao cơ thể chuyển dạ

Quá trình chuyển dạ không xảy ra ngẫu nhiên mà là sự phối hợp nhịp nhàng giữa hormone của mẹ và sự phát triển của thai nhi:

• Sự thay đổi nồng độ hormone: Vào những tuần cuối thai kỳ, nồng độ progesterone (hormone giữ yên tử cung) giảm xuống, trong khi estrogen và oxytocin (các hormone gây co bóp) tăng cao, kích thích cơ tử cung bắt đầu hoạt động [1].

• Sự chín muồi của cổ tử cung: Dưới tác động của các cơn gò và áp lực của đầu thai nhi đi xuống, cổ tử cung từ trạng thái dài, cứng và đóng kín sẽ bắt đầu ngắn lại, mềm ra và mở dần [1].

• Sự thành lập đầu ối: Các màng ối bị đẩy xuống qua lỗ cổ tử cung tạo thành đầu ối, vừa có tác dụng nong rộng cổ tử cung, vừa bảo vệ thai nhi khỏi các sang chấn bên ngoài [1].

  

2. Trình tự nhận diện các dấu hiệu chuyển dạ tại nhà

Mẹ bầu và người thân cần theo dõi sát cơ thể trong những tuần cuối để nhận biết sớm 3 dấu hiệu chuyển dạ thực sự sau đây [1], [2].

2.1. Cơn co tử cung chuyển dạ thật sự

Đây là dấu hiệu quan trọng và đáng tin cậy nhất để phân biệt với các cơn gò sinh lý (gò giả) [1]:

• Tần suất đều đặn và tăng dần: Cơn gò thật sẽ xuất hiện theo nhịp điệu đều đặn, khoảng 10-15 phút có một cơn, sau đó dồn dập hơn thành 3-5 phút có một cơn [1], [2].

• Cường độ đau tăng lên: Cơn đau bắt đầu từ vùng lưng dưới, sau đó lan dần ra toàn bộ vùng bụng hướng về phía trước. Cơn đau ngày càng mạnh mẽ và không thuyên giảm cho dù mẹ bầu nằm nghỉ ngơi hay thay đổi tư thế [2].

• Thời gian gò kéo dài hơn: Ban đầu mỗi cơn gò chỉ kéo dài khoảng 15-20 giây, sau đó tăng lên 30-40 giây [1].

2.2. Ra nhớt hồng âm đạo

• Trong suốt thai kỳ, cổ tử cung được đóng kín bởi một nút nhầy dày để ngăn vi khuẩn xâm nhập [1].

• Khi cổ tử cung bắt đầu mở và xóa, nút nhầy này sẽ bong ra, thoát ra ngoài qua âm đạo dưới dạng dịch nhầy có màu hồng nhạt hoặc đỏ đầu tăm [1], [2]. Đây là tín hiệu báo động cơ thể đã sẵn sàng cho cuộc sinh [2].

2.3. Rỉ ối hoặc vỡ ối

• Mẹ bầu có cảm giác một dòng nước ấm chảy ra từ âm đạo, có thể chảy đột ngột ồ ạt hoặc rỉ ra từ từ một cách liên tục và không thể kiểm soát được bằng cách nhịn tiểu [1], [2].

• Nước ối bình thường sẽ trong suốt hoặc có màu trắng đục nhẹ [1]. Khi có dấu hiệu vỡ ối hoặc rỉ ối, mẹ bầu cần vào viện ngay lập tức để phòng ngừa nguy cơ nhiễm trùng cho thai nhi, bất kể đã có cơn đau bụng hay chưa [1], [2].

3. Chiến lược xử trí nhanh và thời điểm cần vào viện ngay lập tức

Gia đình cần chuẩn bị sẵn sàng tâm lý và hành lý để di chuyển đến bệnh viện dựa trên các tình huống thực tế [2]:

• Tình huống chuyển dạ bình thường: Khi thấy các cơn gò tử cung xuất hiện đều đặn (khoảng 5-10 phút có một cơn) kèm theo ra nhớt hồng, hãy bình tĩnh chuẩn bị đồ đạc và di chuyển đến khoa sản gần nhất [2].

• Các tình huống nguy hiểm cần cấp cứu khẩn cấp: Cần đưa sản phụ vào viện ngay bằng phương tiện nhanh nhất nếu có một trong các dấu hiệu sau [1], [2]:

  • Vỡ ối: Nước ối chảy ra có màu xanh rêu hoặc vàng nâu (dấu hiệu thai suy, có phân su) hoặc nước ối có mùi hôi [1], [2].

  • Ra máu tươi âm đạo: Ra máu đỏ tươi với lượng nhiều như hành kinh, có thể là dấu hiệu của rau tiền đạo hoặc rau bong non rất nguy hiểm [1], [2].

  • Thay đổi cử động thai: Thai nhi đạp yếu đi rõ rệt, cử động ít hơn 10 lần trong vòng 2 giờ hoặc hoàn toàn không cử động [1], [2].

  • Triệu chứng toàn thân: Mẹ bầu đột ngột đau đầu dữ dội, hoa mắt, nhìn mờ hoặc sốt cao [2].

4. Kết luận

Nhận biết các dấu hiệu chuyển dạ là bài học thực chiến cơ bản nhưng vô cùng quan trọng đối với mỗi gia đình chuẩn bị đón thành viên mới [2]. Việc chủ động theo dõi tính chất của cơn gò, hiện tượng nhớt hồng hay trạng thái của nước ối sẽ giúp mẹ bầu có một tâm lý vững vàng, an tâm phối hợp cùng nhân viên y tế để cuộc chuyển dạ diễn ra thuận lợi và an toàn nhất [2].

Tài liệu tham khảo

[1] Bộ Y tế. (2022). Hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ (Ban hành kèm theo Quyết định số 2087/QĐ-BYT của Bộ trưởng Bộ Y tế).

[2] Bệnh viện Phụ sản Trung ương. (2023). Phác đồ chẩn đoán và điều trị bệnh lý sản phụ khoa. Nhà xuất bản Y học.

[3] ACOG. (2024). How to Tell When Labor Begins. American College of Obstetricians and Gynecologists.

Tác giả: Trần An

Hiệu đính: BS. Lê Thị Thảo Hiền, BS. Nguyễn Hữu Tài