Y khoa Diễn đàn Y khoa, y tế sức khoẻ, kiến thức lâm sàng, chẩn đoán và điều trị, phác đồ, diễn đàn y khoa, hệ sinh thái y khoa online, mới nhất và đáng tin cậy.
Việc giảm cân mạnh nhờ các thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 như semaglutide hay tirzepatide đã làm dấy lên câu hỏi: Liệu người bệnh có đang mất cơ quá nhiều và dẫn đến teo cơ?
Đây là chủ đề được tranh luận tại Hội nghị thường niên của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) 2026. Hai chuyên gia đều thống nhất rằng có hiện tượng giảm khối lượng cơ khi giảm cân, nhưng khác nhau ở việc mức độ này có đáng lo ngại hay không.
1. GLP-1 có thực sự gây teo cơ không?
1.1. Phần lớn cân nặng giảm là mỡ, không phải cơ
Theo GS. Samuel Klein (Đại học Washington):
- Phần lớn cân nặng giảm khi dùng GLP-1 là khối mỡ.
- Khối cơ nạc cũng giảm nhưng nằm trong giới hạn sinh lý bình thường, tương tự bất kỳ phương pháp giảm cân nào khác (ăn kiêng hoặc phẫu thuật giảm cân).
Trong các nghiên cứu:
- Tirzepatide: khoảng 25% lượng cân giảm đến từ khối cơ nạc.
- Semaglutide: khoảng 30–39% lượng cân giảm đến từ khối cơ nạc.
Đây không phải là hiện tượng đặc trưng riêng của GLP-1.
Lưu ý: Khi giảm mỡ, cơ thể cũng mất một phần nước và protein có trong mô mỡ. Vì vậy, khối cơ nạc giảm không đồng nghĩa toàn bộ là mất cơ xương.
1.2. Chưa có bằng chứng GLP-1 làm tăng nguy cơ teo cơ
Các nghiên cứu hiện nay cho thấy:
- Không có bằng chứng GLP-1 gây teo cơ hay suy yếu cơ nhiều hơn các phương pháp giảm cân khác.
- Chất lượng cơ có xu hướng được cải thiện sau giảm cân:
- giảm mỡ xen kẽ trong cơ,
- cải thiện độ nhạy insulin của cơ,
- cải thiện chuyển hóa.
1.3. Chức năng vận động vẫn được cải thiện
Điều thú vị là mặc dù DEXA ghi nhận giảm khối cơ nạc nhưng:
- khả năng vận động tăng,
- sức khỏe thể chất cải thiện,
- chất lượng cuộc sống tốt hơn.
Trong nghiên cứu STEP 1 và nghiên cứu CagriSema, những bệnh nhân yếu nhất ban đầu lại là nhóm cải thiện chức năng vận động nhiều nhất sau điều trị.
=> Khối lượng cơ giảm không đồng nghĩa với giảm chức năng cơ.
2. Khi nào việc mất cơ trở thành vấn đề?
Đây là quan điểm của GS. Eric Ravussin (Đại học Bang Louisiana). Ông đồng ý rằng mất một phần cơ khi giảm cân là phản ứng sinh lý bình thường. Tuy nhiên, một số nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao cần đặc biệt lưu ý.
2.1. Các đối tượng dễ bị mất cơ có hại
Bao gồm:
- Người ≥ 60 tuổi.
- Phụ nữ sau mãn kinh.
- Người béo phì kèm teo cơ (Sarcopenic obesity).
- Người BMI < 30 nhưng vẫn dùng GLP-1.
- Người mắc:
- bệnh tim mạch,
- gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa,
- ngưng thở khi ngủ,
- cân nặng dao động nhiều lần.
Ở các đối tượng này, giảm cơ quá mức có thể gây:
- giảm sức mạnh,
- giảm khả năng đi lại,
- giảm thăng bằng,
- tăng nguy cơ té ngã,
- loãng xương,
- gãy xương,
- suy giảm chức năng.
2.2. Người lớn tuổi đặc biệt cần theo dõi
Sau tuổi 40:
- khối cơ giảm dần theo tuổi.
Sau tuổi 60:
- mất cơ diễn ra nhanh hơn,
- mất xương tăng,
- mô mỡ tăng.
Nếu tiếp tục giảm cân mạnh bằng GLP-1 mà không bảo vệ khối cơ, nguy cơ suy yếu chức năng sẽ cao hơn.
3. DEXA có thực sự đo được khối cơ?
Đây là một điểm rất quan trọng.
Phần lớn các nghiên cứu đều sử dụng DEXA.
Tuy nhiên:
DEXA không đo trực tiếp khối cơ xương.
DEXA chỉ đo:
- khối không mỡ
bao gồm:
- cơ,
- nước,
- mô liên kết,
- cơ quan,
- một phần xương.
Do đó: Khối cơ nạc giảm trên DEXA không đồng nghĩa khối cơ xương giảm tương ứng.
3.1. D3-Creatine là phương pháp chính xác hơn
Hiện nay, kỹ thuật D3-creatine dilution được xem là phương pháp đánh giá trực tiếp khối cơ xương tốt hơn.
Ưu điểm:
- đo trực tiếp khối cơ,
- chính xác hơn DEXA,
- chi phí thấp hơn MRI,
- không có tia X như CT.
Hạn chế:
- hiện chủ yếu dùng trong nghiên cứu,
- chưa phổ biến trong lâm sàng.
3.2. Vì sao điều này quan trọng?
Các nghiên cứu dùng D3-creatine cho thấy:
Khối cơ thực sự thấp có liên quan với:
- giảm khả năng vận động,
- tăng nguy cơ tàn tật,
- tăng nguy cơ gãy xương,
- tăng nguy cơ đái tháo đường type 2,
- tăng tỷ lệ tử vong.
Trong khi đó, các chỉ số đo bằng DEXA lại tương quan kém hơn với các biến cố này.
4. Cần làm gì khi kê đơn GLP-1?
4.1. Đánh giá trước điều trị
Đặc biệt ở người lớn tuổi nên đánh giá:
Chức năng thể chất
- SF-36
- PROMIS
Khả năng vận động
- Short Physical Performance Battery
- Timed Up and Go
- tốc độ đi bộ
- leo cầu thang
Khả năng giữ thăng bằng
- Berg Balance Scale
- Y-Balance
Sức mạnh cơ
- sức bóp tay (Handgrip)
- sức cơ duỗi gối
- bài kiểm tra đứng lên ngồi xuống
- đi bộ 6 phút
4.2. Luôn kết hợp tập luyện
Đây là biện pháp được cả hai chuyên gia đồng thuận.
Đặc biệt nên:
- tập kháng lực,
- duy trì hoạt động thể lực đều đặn.
Lợi ích:
- hạn chế mất cơ,
- duy trì sức mạnh,
- tăng oxy hóa mỡ,
- cải thiện chức năng vận động.
Thực tế hiện nay chỉ khoảng 20% bệnh nhân được hướng dẫn tập luyện khi sử dụng GLP-1.
4.3. Đảm bảo đủ protein
Người dùng GLP-1 cần:
- bổ sung đủ protein theo nhu cầu,
- tránh chế độ ăn quá ít đạm.
Điều này giúp duy trì khối cơ trong quá trình giảm cân.
4.4. Các thuốc bảo vệ cơ đang được nghiên cứu
Một số thuốc đang được phát triển nhằm hạn chế mất cơ khi phối hợp với GLP-1:
- Bimagrumab
- Enobosarm
Hiện vẫn chưa được sử dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng.
5. Kết luận dành cho nhân viên y tế
Những điều đã có bằng chứng
- GLP-1 giúp giảm cân chủ yếu nhờ giảm mỡ.
- Có giảm khối cơ nạc nhưng nằm trong giới hạn sinh lý của quá trình giảm cân.
- Chưa có bằng chứng GLP-1 gây teo cơ nhiều hơn các phương pháp giảm cân khác.
- Chức năng vận động thường được cải thiện sau giảm cân.
Những điều cần lưu ý
- ⚠️ Người cao tuổi, phụ nữ sau mãn kinh và bệnh nhân béo phì kèm teo cơ cần được theo dõi sát.
- ⚠️ Không nên chỉ dựa vào DEXA để kết luận bệnh nhân bị mất cơ.
- ⚠️ Luôn kết hợp tập luyện (đặc biệt là tập kháng lực) và đảm bảo đủ protein để bảo tồn khối cơ.
- ⚠️ Cần đánh giá chức năng thể chất trước và trong quá trình điều trị, thay vì chỉ theo dõi cân nặng hoặc thành phần cơ thể.
Xem bài viết gốc tại https://www.medscape.com/viewarticle/should-we-be-concerned-about-muscle-loss-glp-1s-2026a1000p67
Tác giả: Huỳnh Như Ngọc
Hiệu đính: Phạm Xuân Thức, Huỳnh Mai
