[GÂY MÊ HỒI SỨC] Phần 2: Thuốc giảm đau

ĐAU
Phần 2 : giảm đau
Tác giả : BS Bùi Văn Nam
Bài trước chúng ta đã tìm hiểu căn bản về sinh lý của đau, có thể tóm lại rằng : một kích thích cơ nhiệt hóa, cùng với hiện tượng viêm tại sẽ hoạt hóa norciceptor, là một receptor nhận cảm đau, hoạt hóa receptor này sẽ tạo nên một xung động hướng tâm về não, não sẽ xử lý và hoạt hóa con đường điều hòa xuống để làm giảm cảm giác đau. Như vậy, theo sinh lý chúng ta sẽ có các biện pháp để làm giảm đau như sau :
1) Loại bỏ tác gây đau, làm giảm tình trạng viêm ( NSAIDs, corticosteroid..)
2) Ức chế dẫn truyền xung động đau về não ( , opioid)
3) Tăng ngưỡng đau của não ( Paracetamol )
4) Tăng cường con đường điều hòa xuống (opioid)
Đầu tiên chúng ta sẽ tìm hiểu về Paracetamol, một loại rất quen thuộc.
Paracetamol
Không ức chế COX ở ngoại biên, hiệu quả chống viêm không đáng kể, tác dụng giảm đau và hạ sốt do ức chế cyclooxygenases ở hệ thần kinh trung ương làm giảm PGE2 từ đó làm tăng ngưỡng đau.
Acetaminophen được chuyển hóa chủ yếu bởi glucuronyl transferase của gan tạo ra chất chuyển hóa không có hoạt tính. Tuy nhiên một phần nhỏ chuyển hóa qua con đường phụ (via P450) sẽ tạo ra chất chuyển hóa có hoạt tính là (N-acetyl-p-benzoquinone imine) viết tắt là NAPQI, bị bất hoạt bởi glutathione. Khi dùng quá liều dẫn đến dự trữ Glutathione giảm,chất chuyển hóa này sẽ gây hoại tử trung tâm tiểu thùy gan. Ở những nghiện rượu, vốn dĩ dự trữ glutathione ban đầu đã thấp dẫn đến tăng nguy cơ , ngay cả với liều bình thường, cần thận trọng trên những đối tượng này.
Liều khuyến cáo : =< 4g/d ở người lớn, ở =<10kg liều 7.5mg/kg, trên 10kg liều 15mg/kg mỗi 6 giờ.
NSAIDs
Cơ chế là ức chế COX, có hai loại COX là COX 1 và 2, (xem hình đã nha )
COX1 bình thường có ở thận, đường và tiểu cầu với vai trò như sau
– Tại hệ mạch thận, COX1 là một men cần thiết thiết trong tổng hợp Prostaglandin E2, chất này làm giản tiểu động mạch đến cầu thận , làm tăng mức cầu thận
– Trên đường , Prostaglandin E2 làm tăng tổng hợp nhầy, HCO3- , tăng đến niêm mạc dạ dày để bảo vệ niêm mạc dạ dày khỏi tác động của một môi rất acid
– Trên tiểu cầu, tham gia vào co mạch và ngưng tập tiểu cầu, thông qua tác dụng của TXA2 ( Xem bài của anh Phan Trúc để hiểu rõ thêm nhé)
COX2 liên hệ với các chất trung gian viêm sau , gây ra viêm, đau , sốt đồng thời có một vai trò nữa là kích thích nguyên bào xương thúc đẩy sự liền xương.
Advertisement
Với mục đích là điều trị đau chúng ta chỉ cần tác dụng ức chế COX2 mà thôi, nhưng các NSAIDs truyền thống như Ketorolac, Ibuprofen, Diclofenac ức chế luôn cả COX 1 gây ra một số tác dụng không mong muốn như suy thận, xuất huyết , hay vấn đề về đông (Xem hình).
Để cải thiện điều này một loại khác đã ra đời, nhóm ức chế chọn COX2 như Celecoxib, Parecoxib. Nhóm này ít ảnh hưởng lên thận, đường và tiểu cầu hơn nhóm truyền thống, nhưng do vẫn ức chế COX2 nên vẫn ảnh hưởng lên sự liền xương. Cũng chính điều này đã đặt ra vấn đề là có nên dùng NSAIDs để giảm đau cho các sau mổ gãy xương hay không? Thực tế, một số cho thấy rằng việc dùng một thời gian ngắn để điều trị đau sau gãy xương không ảnh hưởng đáng kể đến sự liền xương, tất nhiên là ở liều điều trị.
NSAIDs được nhanh chóng qua đường , được chuyển hóa ở gan và thải trừ qua thận (Xem hình để biết thêm một số chỉ định hay chống chỉ định của )
NSAIDs dùng 1 mình cho giảm đau nhẹ đến vừa, kết hợp với Opioid để điều trị đau vừa đến nặng. Có thể dùng đường uống hoặc đường tiêm và đặc biệt hữu ích như là một thành phần của giảm đau đa thức. Việc kết hợp dùng NSAIDs hay paracetamol đều làm giảm lượng morphine tuy nhiên chỉ có NSAIDs mới làm giảm nguy cơ tác dụng phụ liên quan đén opioid như buốn nôn, nôn mửa và an thần.
Còn tiếp…
Rất mong nhận được sự đóng góp của các anh chị và các bạn.
Advertisement

Giới thiệu Diễn đàn Bác sĩ trẻ Việt Nam

Avatar
Y khoa không phải là một nghệ thuật, Y khoa là một khoa học thật sự, một khoa học vô cùng phức tạp đòi hỏi người hành nghề y phải khéo léo vận dụng kiến thức để không bỏ qua cơ hội cứu chữa người bệnh. Nếu mỗi người y khoa Việt Nam góp lên một tiếng nói, liên kết lại, chúng ta có thể thay đổi căn bản giáo dục Y khoa nước nhà. Hãy tham gia với chúng tôi tại: https://www.facebook.com/groups/diendanbacsitrevietnam

Like page Y lâm sàng để cập nhật những thông tin và bài viết mới nhất!

Check Also

[VYPO] ASCO 2020 – Cập nhật ung thư đầu cổ

BS. Jessica Bauman 1/Liệu rằng sử dụng Cisplatin hằng tuần liều thấp có thua kém …