Cùng hồi tưởng lại một lịch sử ngắn gọn của bệnh gout, tăng acid uric máu và phương pháp điều trị
Tóm tắt nội dung:
Được biết đến lần đầu tiên bởi người Ai Cập vào năm 2640 trước Công nguyên, Podagra (bệnh gout cấp tính xảy ra ở khớp bàn – ngón chân cái) sau đó được Hippocrates ghi nhận vào thế kỷ thứ năm trước Công nguyên, ông gọi nó là ‘căn bệnh không thể chữa khỏi’. Thuật ngữ này có nguồn gốc từ tiếng Latin – gutta (hoặc “thả rơi”), và đề cập đến niềm tin thịnh hành thời trung cổ rằng sự dư thừa của một trong bốn “thủy dịch” (Humor) của cơ thể ( máu đỏ, máu đen, mật vàng và dịch nhầy) – Khi chúng ở trạng thái cân bằng được cho là duy trì ổn định sức khỏe, trong một số trường hợp nhất định, chúng chảy rỉ rả (drop) hoặc chảy tràn vào khớp, gây đau và viêm. Trong suốt tiến trình lịch sử, bệnh Gout có liên quan đến thực phẩm phong phú thịnh soạn và việc uống quá nhiều rượu. Bởi vì nó rõ ràng có liên quan đến một lối sống, ít nhất là trong quá khứ, lối sống đó chỉ có thể được cung cấp và tạo ra bởi những người giàu có, vậy nên bệnh gout đã được gọi là “căn bệnh của các vị vua”.
![](https://ykhoa.org/wp-content/uploads/2019/10/H4080519-Hippocrates_Ancient_Greek_physician.jpg)
Mặc dù có bằng chứng cho thấy colchicine, một loại alkaloid có nguồn gốc từ cây nghệ tây mùa thu (Colchicum autumnale ), được sử dụng như một loại thuốc xổ mạnh mẽ ở Hy Lạp cổ đại hơn 2000 năm trước, lần đầu tiên nó được sử dụng như một phương pháp điều trị chọn lọc và cụ thể cho bệnh gout, được quy cho bác sĩ Cơ đốc giáo Byzantine Alexander of Tralles vào thế kỷ thứ sáu sau Công nguyên. Tác nhân Uricosuric được nhắc đến lần đầu tiên vào cuối thế kỷ 19. Trong thời kỳ hiện đại, thuốc chống viêm Non-steroid thường là thuốc được lựa chọn để điều trị bệnh gout cấp tính. Có lẽ những tiến bộ lịch sử quan trọng nhất trong điều trị tăng axit uric máu là sự phát triển các chất ức chế xanthine-oxyase, có hiệu quả trong việc làm giảm nồng độ urat huyết tương, urate nước tiểu và đã được chứng minh là đẩy lùi sự phát triển của các ổ ứ đọng sạn urate (tophaceous deposits) .
Giới thiệu
Viêm khớp do gout là một trong những bệnh sớm nhất được ghi nhận là một thực thể lâm sàng. Lần đầu tiên được xác định bởi người Ai Cập vào năm 2640 trước Công nguyên, Podagra (bệnh gout cấp tính xảy ra ở khớp khớp bàn – ngón chân cái) sau đó được Hippocrates công nhận vào thế kỷ thứ năm trước Công nguyên, ông gọi nó là ‘căn bệnh không thể chữa khỏi’.
Một số nhận thức lâm sàng đáng kể của Hippocrates liên quan đến bệnh gout được lưu giữ trong những “cách ngôn” từ 2500 năm về trước, mà ngày nay được nhìn nhận là đúng. Hippocrates cũng lưu ý mối liên hệ giữa căn bệnh này và lối sống buông thả, rượu chè quá độ, coi Podagral (gout) là một “bệnh viêm khớp của người giàu”, trái ngược với bệnh thấp khớp là viêm khớp của người nghèo. Sáu thế kỷ sau, Galen là người đầu tiên mô tả về tophi, các ổ đọng tinh thể urate có thể theo sau một tình trạng tăng acid uric máu kéo dài. Galen liên tưởng bệnh gout với hành vi trụy lạc và buông thả, nhưng cũng ghi nhận nó có đặc tính di truyền mà trước đó đã được thượng nghị sĩ La Mã Seneca nhắc đến.
Năm câu cách ngôn của Hippocrates về bệnh gút
Câu cách ngôn |
Chi tiết |
VI-28 | Hoạn quan không bị bệnh gout, cũng không bị hói |
VI-29 | Một người phụ nữ không bị bệnh gout, trừ khi ngừng kinh nguyệt |
VI-30 | Một thanh niên không bị bệnh gout trước khi quan hệ tình dục |
VI-40 | Trong bệnh gout, viêm giảm dần trong vòng 40 ngày |
XI-55 | Gout tình cảm trở nên tích cực vào mùa xuân và mùa thu |
Người đầu tiên sử dụng từ ‘gout’ để mô tả Podagra ( gutta quam podagram vel artiticam vocant – ‘gout được gọi là podagra hoặc viêm khớp’) là nhà sư Dominican Randolphus. Thuật ngữ này có nguồn gốc từ tiếng Latin – gutta (hoặc “thả rơi”), và đề cập đến niềm tin thịnh hành thời trung cổ rằng sự dư thừa của một trong bốn ‘Humor’ của cơ thể ( máu đỏ, máu đen, mật vàng và dịch nhầy) – Khi chúng ở trạng thái cân bằng được cho là duy trì sức khỏe, trong một số trường hợp nhất định, sự chảy nhỏ giọt (drop) hoặc chảy tràn vào khớp của chúng gây đau và viêm khớp. Sau đó, bệnh gout được mô tả bởi Thomas Sydenham, bác sĩ người Anh nổi tiếng và là người đề xướng y học hyppocrate nhưng cũng chính bản thân ông đã phải bất lực với hậu quả của bệnh Gout và bệnh thận mang lại. Ông mô tả :
“Bệnh nhân đi ngủ và ngủ yên cho đến khoảng hai giờ sáng khi anh ta bị đánh thức bởi một cơn đau, thường nắm lấy ngón chân cái, nhưng đôi khi là gót chân, bắp chân hoặc mắt cá chân. Cơn đau giống như bị trật khớp xương … và điều này ngay lập tức được tiếp nối bởi sự lạnh lẽo, run rẩy và sốt nhẹ … cơn đau …, lúc đầu nhẹ …, phát triển dần dần dữ dội hơn mỗi giờ … đau đớn đến mức không chịu đựng được sức nặng của quần áo cũng như sự rung chuyển của căn phòng tạo ra từ một người đi bộ nhanh ở đó. ”
Trong suốt tiến trình lịch sử, bệnh gout có liên quan đến thực phẩm phong phú và tiêu thụ rượu quá mức.
Bởi vì nó rõ ràng có liên quan đến một lối sống, ít nhất là trong quá khứ, lối sống đó chỉ có thể được cung cấp và tạo dựng bởi những người giàu có, vậy nên bệnh gout đã được gọi là “căn bệnh của các vị vua”. Ở một số thời đại, bệnh gout được coi là mong muốn về mặt xã hội, vì sự phổ biến của nó trong các thế lực chính trị và xã hội. Trong chuyên khảo kinh điển về lịch sử bệnh gout , Copeman đề cập đến một bình luận trên tờ Thời báo Lon Don năm 1900: “Cảm lạnh thông thường được đặt tên rõ – nhưng bệnh gout dường như ngay lập tức nâng cao địa vị xã hội của bệnh nhân” và từ another in Punch in 1964: “Theo tinh thần của thời kỳ dân chủ hơn, bệnh gout ngày càng trở nên thượng lưu và hiện đang mở cửa cho tất cả mọi người … Thật nực cười khi một người đàn ông nên bị cấm không được hưởng bệnh gout vì đi học ở một trường không uy tín. ”
Trong thời gian trước đó, các cuộc tấn công của bệnh gout cũng được coi là một biện pháp phòng ngừa các bệnh nghiêm trọng hơn. Theo nhà văn Horace Walpole, bệnh gout “ngăn ngừa các bệnh khác và kéo dài cuộc sống … tôi có thể chữa khỏi bệnh gút đó không, tôi có nên bị sốt, bại liệt hay bị đột quỵ không?”
Tuy nhiên, trong những thập kỷ gần đây, chế độ ăn uống và lối sống khiến các cá nhân bị tăng axit uric máu và bệnh gout ngày càng trở nên phổ biến. Vai trò của chế độ ăn uống dư thừa purin (có nguồn gốc từ thịt, hải sản và bia) trong sự phát triển của bệnh gout được minh họa bằng sự chênh lệch giữa tỷ lệ mắc bệnh gout ở châu Á và châu Âu. Chế độ ăn truyền thống của người châu Á, dựa trên gạo và rau quả, có ít purin trong chế độ ăn kiêng, và bệnh gout đã tương đối hiếm thấy trong các nền văn hóa này. Ngược lại, chế độ ăn châu Âu và châu Mỹ, có nhiều thịt và hải sản nhất định, có liên quan đến tăng axit uric máu và bệnh gout. Sự sung túc, khá giả ngày càng tăng cũng dẫn đến sự gia tăng số lượng người theo chế độ ăn uống và lối sống bị Tây hóa, và điều này song song với sự gia tăng tỷ lệ mắc bệnh gout trên toàn thế giới.
Trong lịch sử, bệnh gout được coi là một bệnh chủ yếu gặp ở nam giới. Nhưng trên thực tế là phụ nữ cũng có thể bị bệnh gout, điều này lần đầu được ghi nhận dưới triều đại Nero (54-68 sau công nguyên) bởi Seneca, “trong thời đại này, phụ nữ là đối thủ của đàn ông trong mọi kiểu mê hoặc … tại sao chúng ta lại phải ngạc nhiên nhìn thấy rất nhiều phụ nữ bị ảnh hưởng bởi bệnh gout? “. Trong thời kỳ hiện đại, mặc dù bệnh gout chủ yếu vẫn là căn bệnh của nam giới ở tuổi trung niên, nhưng nó đã trở nên ngày càng thường xuyên hơn ở phụ nữ, đặc biệt là sau thời kỳ mãn kinh.
Acid uric là một yếu tố trong nguyên nhân gây bệnh gout
Antoni van Leeuwenhoek (1632 – 1723), một trong những người tiên phong của kính hiển vi, là người đầu tiên mô tả sự xuất hiện của các tinh thể từ một loại thuốc kích dục, mặc dù thời điểm đó chưa rõ thành phần hóa học của chúng. Ông viết vào năm 1679 như sau:
“Tôi đã quan sát vật chất rắn mà mắt thường chúng ta thấy giống như phấn và đã rất ngạc nhiên với điều tuyệt vời mà tôi thấy được, rằng tôi đã nhầm lẫn, vì nó không có gì ngoài những hạt nhỏ, trong suốt, nhiều đầu nhọn ở hai đầu và khoảng 4 ‘axes’ về chiều dài của các hạt. Tôi không thể mô tả rõ hơn điều đó bằng cách giả sử rằng chúng ta đã thấy bằng mắt thường những mảnh như đuôi ngựa có chiều dài cắt đến một phần sáu inch. ”
55 năm sau, bác sĩ – nhà khảo cổ học nổi tiếng William Stukeley, người cũng bị bệnh gout, đã mô tả các tinh thể từ một khớp xương. Năm 1776, danh tính hóa học của acid uric lần đầu tiên được thiết lập như là một thành phần của sỏi thận, của nhà hóa học người Thụy Điển Scheele, và nhà hóa học người Anh Woolaston đã chứng minh urate trong hạt sạn từ tai của chính mình vào năm 1797. 50 năm sau, Ngài Alfred Baring Garrod đã mô tả ‘thử nghiệm sợi’ nổi tiếng của mình, một phương pháp bán định lượng để đo acid uric trong huyết thanh hoặc nước tiểu; đó là thử nghiệm hóa học lâm sàng đầu tiên từng được thực hiện. Trong cuốn sách đáng chú ý của mình Bản chất và cách điều trị bệnh gout và bệnh thấp khớp (1859), Garrod tuyên bố rằng, “urate lắng đọng của soda có thể được coi là nguyên nhân, và không phải là kết quả của tình trạng viêm do gout”. Sự hỗ trợ thí nghiệm cho giả thuyết này sau đó đến từ chứng minh của Freudweiler rằng viêm khớp do gout cấp tính có thể được kết tủa bằng cách tiêm vi tinh thể natri urat vào ổ khớp và từ công trình của Ngài đã chứng minh sự hình thành của tophi sau khi tiêm dưới da tinh thể urat. Những thí nghiệm này đã bị bỏ qua trong hơn nửa thế kỷ, cho đến khi xuất bản một bài báo seminal của McCarty và Hollander, cho thấy các tinh thể từ dịch trong bao hoạt dịch của bệnh nhân bị bệnh gout được cấu tạo từ urate monosodium. Báo cáo kinh điển của họ đã mô tả qua việc sử dụng kính hiển vi ánh sáng phân cực, kiểm tra dịch khớp để tìm tinh thể, và kỹ thuật này sau đó đã được sử dụng để xác định các tinh thể khử canxi pyrophosphate trong dịch khớp từ bệnh nhân bị bệnh sụn khớp và ‘pseudogout’.
Người ta đã nhận ra rằng bệnh gout có thể được di truyền sớm nhất là vào thế kỷ thứ hai sau công nguyên bởi bác sĩ nổi tiếng của Cappadocian, Aretaeus – người đã mô tả cái mà ông gọi là ‘bệnh di truyền’. Tuy nhiên, đó là vào thế kỷ thứ 18 trước khi bệnh gout có liên quan đến một số đặc điểm bên ngoài và có thể đã được di truyền, các đặc tính vật lý của Edinburgh. Bác sĩ William, người đã viết, “Bệnh gout tấn công những người đàn ông có thân hình to lớn và mạnh mẽ, những người đàn ông có đầu to. .. và những người đàn ông có da được bao phủ bởi một lớp Manpigii dày đặc với bề mặt thô ráp … đặc biệt là những người đàn ông thuộc loại choleric-sanguine… [những người cha đã phải chịu đựng]’’ Vào năm 1771, William Cadogan đã hỏi: “Nếu các đặc điểm của vẻ ngoài, bên ngoài cơ thể, thường là do di truyền, tại sao không phải là bên trong?” Mặc dù những quan sát này, mãi đến năm 1931, Ngài Archibald Garrod (con trai của Ngài Alfred Garrod) đề xuất rằng bệnh gout được bao gồm trong số các rối loạn có thể xuất phát từ “các sai sót bẩm sinh của quá trình trao đổi chất”, và sự thiếu hụt enzyme purine cụ thể đầu tiên có liên quan đến một loại bệnh gout di truyền hiếm gặp không được mô tả cho đến năm 1967 .
Trước đó, Seegmiller và các đồng nghiệp đã mô tả vai trò tương đối của việc sản xuất urate quá mức và suy giảm bài tiết trong cơ chế bệnh sinh của tăng acid uric máu.
Phương pháp điều trị bệnh gout qua các thời đại
Mặc dù có bằng chứng cho thấy colchicine, một loại chất kiềm có nguồn gốc từ cây nghệ tây mùa thu (Colchicum autumnale ), đã được sử dụng như một loại thuốc xổ mạnh mẽ ở Hy Lạp cổ đại hơn 2000 năm trước, lần đầu tiên nó được sử dụng như một phương pháp điều trị chọn lọc và cụ thể cho bệnh gout bởi bác sĩ Cơ đốc Byzantine Alexander of Tralles vào thế kỷ thứ sáu sau công nguyên. Mặc dù colchicine rất hữu ích trong điều trị bệnh gout cấp tính, nhưng nó đã được ghi nhận ngay thời gian đầu rằng nó có thể gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng ở đường tiêu hóa. Do ảnh hưởng lớn của Thomas Sydenham, người đã từ chối tất cả các loại thuốc là thuốc xổ quá độc để sử dụng, colchicine đã không được sử dụng để điều trị bệnh gout trong khoảng 150 năm, cho đến khi sự khám phá lại vào năm 1763 bởi Giáo sư Baron Von Stoerk ở Vienna. Trong thời kỳ hiện đại, thuốc chống viêm không steroid (NSAID) thường là thuốc được lựa chọn để điều trị bệnh gout cấp tính, trong khi các thuốc ức chế chọn lọc COX – 2 và corticosteroid nội khớp ít được sử dụng để kiểm soát các cơn cấp tính ở bệnh nhân chống chỉ định tương đối với NSAID .
![](https://ykhoa.org/wp-content/uploads/2019/10/hoa-nghe-tay-2014-20.jpg)
Mặc dù chế độ ăn từ lâu đã được công nhận là nguyên nhân chính trong sinh bệnh học của tình trạng tăng acid uric máu và bệnh gout, nhưng việc hạn chế hoặc điều chỉnh chế độ ăn uống là một biện pháp kiểm soát bệnh gout cũng như tăng acid uric máu đã và vẫn tiếp tục bị lãng quên. AB Garrod là một trong những người đầu tiên cho rằng có thể kiểm soát được tình trạng tăng acid uric máu bằng cách giảm lượng thức ăn giàu purine. Điều này đã được Haig xác nhận trong một loạt các thí nghiệm lâm sàng mà ông tự thực hiện từ năm 1894 đến 1897 và gần đây hơn trong các nghiên cứu sinh lý lâm sàng trên bệnh nhân được áp dụng chế độ ăn không có công thức purine.
Các tác nhân Uricosuric, giúp tăng cường thanh thải thận của urate, lần đầu tiên được sử dụng vào cuối thế kỷ 19. See (1877) : đã có thể đem lại urate niệu và phân giải tophi ở bệnh nhân bị bệnh gút bằng cách sử dụng liều lượng lớn salicylat. Tuy nhiên, salicylat có tác dụng lưỡng kim đối với sự bài tiết urate; ở liều thấp, chúng làm giảm bài tiết urate, trong khi ở liều cao (4 – 6 g / ngày) chúng là uricosuric. Tuy nhiên, salicylate không được sử dụng lâu dài để điều trị bệnh nhân mắc bệnh gout vì độc tính và tính không thực tế của liệu pháp liều cao, và chúng được thay thế như các tác nhân uricosuric bằng probenecid, sulfinpyrazone và benzbromarone. Gần đây, điều trị tăng huyết áp losartan (thuốc đối kháng angiotensin II) và fenofibrate hạ lipid máu đã được chứng minh là có tác dụng tăng uric niệu vừa phải, mặc dù không được cấp phép để điều trị bệnh gout hoặc tăng acid uric máu.
Ở hầu hết các loài động vật có vú biểu hiện enzyme urate oxyase (uricase), chất chuyển hóa urate thành hợp chất allantoin dễ hòa tan và dễ bài tiết hơn, nồng độ urate thấp và bệnh gút không xảy ra. Năm 1957, London và Hudson đã công bố báo cáo đầu tiên về việc sử dụng uricase ở hai cá nhân: một người có tiền sử viêm khớp gout điển hình và người kia không có tiền sử bệnh gout . Bằng cách đo nồng độ allantoin trong nước tiểu và acid uric huyết thanh, các nhà nghiên cứu đã xác định rằng uricase tinh khiết, được tiêm tĩnh mạch, có hoạt tính uricolytic mạnh. Truyền uricase nấm tái tổ hợp cũng đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc ngăn ngừa bệnh thận acid uric cấp tính do ly giải khối u ở bệnh nhân ác tính. Tuy nhiên, thời gian bán hủy ngắn và khả năng miễn dịch tiềm tàng của uricase nấm hạn chế trong sử dụng kéo dài để điều trị bệnh gout mãn tính. Các thử nghiệm pha III của một uricase porcine tái tổ hợp để điều trị mãn tính bệnh gout hiện đang được tiến hành.
Có lẽ tiến bộ lịch sử quan trọng nhất trong điều trị tăng acid uric máu là sự phát triển của allopurinol, chất ức chế xanthine oxyase đầu tiên. George Hitchings và Gertrude Elion đã được trao giải thưởng Nobel về y học năm 1988 vì công trình phát triển allopurinol, azathioprine và năm loại thuốc khác. Allopurinol đã trở thành thuốc hạ acid uric được sử dụng thường xuyên nhất trong thực hành lâm sàng. Các chất ức chế xanthine oxyase, hoạt động bằng cách ức chế sự tổng hợp acid uric từ hypoxanthine và xanthine, có hiệu quả trong việc làm giảm nồng độ urat huyết tương và nước tiểu và đã được chứng minh là đẩy lùi sự phát triển của các ổ lắng đọng sạn urate (tophaceous). Oxypurinol, chất chuyển hóa hoạt động của allopurinol, có thể thu được để sử dụng dưới hình thức trợ cấp ở một số nước và febuxostat – một chất ức chế chọn lọc mới của xanthine oxyase, gần đây đã hoàn thành các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II và giai đoạn III, cho thấy nó có hiệu quả cao trong việc làm giảm nồng độ acid uric ở bệnh nhân gout mạn tính và tăng acid uric máu .
Bên cạnh ảnh hưởng của bệnh gout đối với lịch sử chính trị Hoa Kỳ
William Pitt: Bệnh Gout, thuế và các thuộc địa của Mỹ
![](https://ykhoa.org/wp-content/uploads/2019/10/William_Pitt_1st_Earl_of_Chatham_after_Richard_Brompton.jpg)
Sự bất lực bởi bệnh viêm khớp do gout của chính khách Anh William Pitt the Elder là một yếu tố chính Khiến Anh đánh mất các thuộc địa của Mỹ. Chính trong một lần vắng mặt liên quan đến bệnh gout của Pitt tại Nghị viện, Đạo luật Stamp (1765) đã được thông qua, buộc các thực dân bất đắc dĩ phải trả thuế, được xác định bởi Quốc hội Anh, để trả các chi phí bảo vệ các thuộc địa chống lại cuộc tấn công của Pháp. Sau khi hồi phục từ bệnh gout của mình, Pitt đã thành công trong việc bãi bỏ Đạo luật với câu nói nổi tiếng: “Người Mỹ là con trai, không phải là con hoang, của nước Anh. Là chủ thể, họ có quyền đại diện chung và không thể bị ràng buộc phải trả tiền thuế mà không có sự đồng ý của họ “. Thật không may, trong một lần vắng mặt khác của Pitt do một đợt bệnh gout, Lord Townshend đã thuyết phục Quốc hội đánh thuế nặng đối với việc nhập khẩu trà thuộc địa để tăng doanh thu cần thiết. Điều này đã kết thúc “Tiệc trà Boston” vào năm 1773 và phần còn lại là lịch sử!
Franklin, Jefferson và Comte de Vergennes: những nhân vật quan trọng trong Cách mạng Hoa Kỳ có mối quan hệ được kết tinh bởi bệnh gout của họ
Gout đóng một vai trò trong kết quả, cũng như nguồn gốc của Cách mạng Hoa Kỳ, ký kết Tuyên ngôn Độc lập và phê chuẩn Hiến pháp. Benjamin Franklin – người duy nhất đã ký cả ba tài liệu sáng lập của Hoa Kỳ – bị bệnh gout nặng, cũng như Thomas Jefferson và Comte de Vergennes, một nhà quý tộc Pháp, người có công trong việc kiếm tiền để tài trợ cho Cách mạng. Được biết, Franklin đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi bệnh gout đến nỗi anh ta bị mang theo những người bị kết án trong một chiếc ghế Sedan đến Hội nghị lập hiến. Một số người đã suy đoán rằng những nhân vật quan trọng trong lịch sử Hoa Kỳ có mối liên hệ mạnh mẽ như vậy bởi vì tất cả họ đều là những người mắc bệnh gout.
John Hancock có thể đã sử dụng bệnh gút cho đòn bẩy chính trị
Đến ngày 9 tháng 1 năm 1788, năm trong số chín tiểu bang bắt buộc đã phê chuẩn Hiến pháp. Một người đáng chú ý là Massachusetts, người mà thống đốc, nhà lãnh đạo cách mạng John Hancock, đã không thể quyết định về Hiến pháp và lên giường với những gì được coi là một trường hợp bệnh gút thuận tiện. Sau đó, sau khi bị những người Liên bang cám dỗ với chức vụ phó tổng thống, Hancock đã kinh qua một phương pháp chữa bệnh kỳ diệu và phân phối các khối phiếu bầu quan trọng của mình. Vào ngày 6 tháng 2, với việc những người Liên bang đồng ý đề nghị bổ sung một dự luật về quyền, Massachusetts đã phê chuẩn Hiến pháp bằng một tỷ lệ mỏng manh.
Cuối cùng chúng ta có thể thấy
Với lịch sử kéo dài hơn 2500 năm, bệnh gout là một trong những bệnh lâu đời nhất được công nhận. Ảnh hưởng sâu sắc của nó về chất lượng cuộc sống của bệnh nhân, như minh họa trong phim hoạt hình y tế đáng nhớ và thậm chí đã gây ảnh hưởng đến nhiều sự kiện lịch sử.
Bài viết này được trích dẫn từ các bài viết khác trong PMC
Nguồn: được dịch từ Arthritis Res Ther. 2006;8 Suppl 1:S1. Epub 2006 Apr 12. ( Nuki G và Peter A Simkin thuộc Đơn vị bệnh thấp khớp của Đại học Edinburgh, Scotland, Vương quốc Anh. [email protected].uk )
Các nguồn tài liệu đã tham khảo
BMT 07/10/2019 – HoangDinh