TRẬT KHỚP – NỔI ÁM ẢNH CỦA CÁC VẬN ĐỘNG VIÊN THỂ THAO

1. TRẬT KHỚP LÀ GÌ?

Trật khớp là tình trạng các đầu khớp bị lệch khỏi vị trí làm mất tương quan bình thường của các diện khớp. Nguyên thường gặp là chấn thương do một tác tác động gián tiếp trên khớp hoặc do động tác sai tư thế của khớp. Trật khớp cũng có thể do lý nhưng rất ít gặp, vì vậy khi nói đến trật khớp thì đó là trật khớp chấn thương.

Trật khớp gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng nhiều nhất ở tuổi trẻ, vận động mạnh và chơi thể thao.

Tổn thương cơ bản của trật khớp là đứt, rách các dây chằng và bao khớp. Chẩn đoán trật khớp không khó, điều trị sớm thường dễ thành công và dự hậu tốt, điều trị muộn thì rất khó khăn và cơ năng thường kém. Ở ta còn gặp nhiều trật khớp cũ do còn nhiều cách chẩn đoán và điều trị sai lầm trong dân (bó và bất động không đúng cách, khớp chưa được nắn hoặc bị trật lại mà không biết).

 

2. TỔN THƯƠNG GIẢI PHẪU CỦA TRẬT KHỚP

Một đơn vị khớp gồm có 5 thành phần:

– Mặt sụn khớp với lớp dưới sụn và bao hoạt

– Bao khớp và dây chằng.

– Cơ, gân quanh khớp.

– Thần kinh vận động và cảm giác cho khớp.

nuôi dưỡng các thành phần trên

.

Khi khớp bị trật, các thành phần trên sẽ bị tổn thương: bao khớp rách; dây chằng đứt; đứt gây nên tụ trong khớp; thần kinh bị tổn thương gây đau, cơ gân thường không đứt và chính nó gây nên các triệu chứng biến dạng và dấu lò xo. Mặt sụn khớp nếu được nắn lại sớm thường không bị tổn thương, nếu để trật lâu ngày có thể gây nên hư sụn và gây ra hư khớp về sau. Một số trường hợp trật khớp háng còn gây nên hoại tử chỏm đùi vì thiếu nuôi dưỡng.

 

3. CÓ NHỮNG LOẠI TRẬT KHỚP NÀO?

Người ta có thể phân loại trật khớp theo 5 phương diện sau đây:

3.1. THEO THỜI GIAN

Có 3 loại:

– Trật khớp cấp cứu: đến trước 48 giờ sau khi bị tai nạn.

– Trật khớp đến sớm: đến trước 3 tuần sau khi bị tai nạn.

– Trật khớp đến muộn (còn gọi là trật khớp cũ): các trường hợp đến sau 3 tuần.

Cách phân loại này cho chúng ta khái niệm sẽ nắn khó hay dễ. Trật khớp đến muộn bao khớp rách có thể đã liền sẹo và ổ khớp bị lấp đầy bởi xơ, hơn thế nữa các cơ bị rút sẽ làm cho việc nắn kín khó khăn. Mốc trật khớp cũ là 3 tuần là thời gian lành bao khớp. Tuy nhiên không phải đúng chính xác là 3 tuần mà thời gian này có thể ± vài ngày. Có những trật khớp sớm hơn 3 tuần nhưng khó nắn và có những trật khớp sau 3 tuần vẫn có thể nắn lại được dễ dàng.

3.2. THEO GIẢI PHẪU VÀ X QUANG

Có 3 loại:

– Trật khớp hoàn toàn: Các mặt khớp không còn nhìn nhau, di lệch nhiều.

– Bán trật: Các mặt khớp di lệch không hoàn toàn.

– Gãy trật: Trật khớp kèm thêm gãy tại ổ trật khớp.

 

Dựa vào phim X-quang để phân loại về giải phẫu. Cách phân loại này cho biết mức độ phức tạp và khả năng nắn chỉnh trật khớp. Loại bán trật, các mặt khớp không trật hoàn toàn, chỉ bị cấp kênh, phải tìm nguyên gây nên cấp kênh, hai mặt khớp bị cấp kênh sẽ làm cho sự vận động của khớp không được hoàn hảo, đôi khi gây ra hư khớp. Loại gãy trật là loại gãy phức tạp vì có thêm gãy trong ổ trật khớp có thể làm ổ khớp mất vững, dễ trật lại sau nắn hoặc không nắn chỉnh bảo tồn được mà đòi hỏi phải .

3.3. THEO MỨC ĐỘ TÁI PHÁT

Có 3 loại:

– Trật khớp lần đầu.

– Trật khớp tái diễn: Khi khớp ấy bị trật từ lần thứ hai trở lên sau một thời gian lành. Thường gặp ở trật khớp .

– Trật khớp thường trực: Khớp thường xuyên bị trật sau một động tác. Thường gặp trong trật bánh chè do đứt dây chằng cánh trong. bánh chè trật ra ngoài khi gập gối và trở về vị trí cũ khi duỗi gối.

Trật khớp tái diễn và trật khớp thường trực chỉ xảy ra ở một ít các khớp do đặc điếm về giải phẫu, việc điều trị thường là để chỉnh sửa hoặc phục hồi các thương tổn giải phẫu đó.

3.4. THEO THỂ LÂM SÀNG

Có 4 loại:

– Trật khớp kín.

– Trật khớp hở: trật khớp có vết thương thông vào ổ khớp. Có 2 tổn thương chính là trật khớp và vết thương khớp.

– Trật khớp kèm thần kinh, . Ngoài trật khớp còn có tổn thương khác là hoặc/và thần kinh cần phải được xử lý tốt.

– Trật khớp khoá (trật khớp kẹt): do có mảnh nhỏ bị vỡ và kẹt vào giữa 2 mặt khớp, gây nên sự nắn khớp khó khăn. Thường gặp trong trật khớp khuỷu có kèm gãy mỏm trên ròng rọc (mỏm trên lồi cầu trong).

3.5. THEO VỊ TRÍ TRẬT CỦA CHỎM HOẶC HỎM KHỚP

Đây là cách để chúng ta gọi tên một trật khớp, là hình dáng bên ngoài (các cách phân loại trên thể hiện nội dung bên trong). Dựa vào vị trí của chỏm hoặc hỏm khớp (đầu xa) có các loại trật ra trước, ra sau, vào trong, ra ngoài, lên trên, xuống dưới. Riêng khớp háng có kiểu trật trung tâm.

Khi gặp một trật khớp, ngoài hình thức là vị trí trật, chúng ta phải xác định nội dung nó thuộc loại nào theo cả 4 cách phân chia trên. Trong chẩn đoán nếu chỉ ghi là trật khép thì có nghĩa là nó thuộc loại trật khép kín, lần đầu, trật hoàn toàn và đến sớm hoặc cấp cứu.

 

4. LÀM THẾ NÀO ĐỂ BIẾT ĐÃ BỊ TRẬT KHỚP?

Để chẩn đoán trật khớp, chúng ta dựa vào:

4.1. SỬ

– Cơ chế chấn thương? Thường là chấn thương gián tiếp. Lực tác động kiểu đòn bẫy.

– Tuổi người : thường gặp ở người trẻ. Ở người già cùng một cơ chế chấn thương thì gặp nhiều gãy hơn vì bị mất vôi nên dễ gãy.

4.2. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

– Sưng, đau tại vùng khớp bị trật, nếu được bất động thì đau giảm.

thường cảm thấy khớp bị trật ra và vận động bị hạn chế ở vùng khớp đó.

Advertisement

Ngoài các triệu chứng như sưng, đau, mất cơ năng, là những triệu chứng không đặc hiệu cần tìm 3 nhóm triệu chứng đặc hiệu của trật khớp gồm có:

– Biến dạng: Mỗi kiểu trật có biến dạng đặc hiệu của nó, gọi là biến dạng điển hình vì chỉ cần thấy biến dạng có thể chẩn đoán được có trật khớp. Trong gãy biến dạng có thể thay đổi theo tư thế của chi, còn trong trật khớp biến dạng không thay đổi nếu khớp chưa được nắn.

– Dấu ổ khớp rỗng: Hay là ổ khớp không có chỏm. Khi cần so sánh với bên lành để xác định.

– Dấu lò xo: Làm động tác thụ động ngược chiều với biến dạng, khi buông tay ra chi trật khớp sẽ bật trở lại tư thế biến dạng.

Dấu hiệu biến dạng và lò xo có thể bị mất nếu kèm theo gãy (gãy trật hoặc gãy đi kèm). Dấu hiệu ổ khớp rỗng chỉ gặp trong trật khớp hoàn toàn. Đây là dấu hiệu rất tin cậy, tuy nhiên những trường hợp đến muộn do chi sưng nề nhiều nên việc tìm triệu chứng này đôi khi rất khó khăn.

– X-quang: Phải chụp đủ cả 2 bình diện Mặt và Bên. Phim X-quang xác định trật khớp kiểu gì và có kèm gãy xương không (gãy trật hoặc kèm thêm gãy xương nơi khác)

 

5. NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ TRẬT KHỚP

Nguyên tắc chung là: NẮN – BẤT ĐỘNG – TẬP VẬN ĐỘNG

Tuy nhiên cần chú ý các vấn đề sau đây:

–   toàn diện để phát hiện những tổn thương khác nặng hơn có thể đi kèm cần điều trị trước.

– Phải xác định loại trật khớp trước khi điều trị, nhất là trật khớp kèm thần kinh .

– Phải có đủ phim X-quang trước khi nắn khớp. Ngoài việc xác định trật khớp, phim X- quang còn cho biết kiểu trật khớp, các tổn thương xương phối hợp và để theo dõi điều trị.

– Khớp bị trật cần được nắn lại càng sớm càng tốt. Nắn sớm thường dễ nắn, dễ phục hồi, ít .

– Khi nắn khớp không được gây đau. Phải gây tê ổ khớp, tê vùng hoặc gây mê.

– Thời gian bất động khớp sau nắn dựa vào 2 yếu tố:

+ Thời gian lành bao khớp, xương gãy.

+ Sự phục hồi chức năng của khớp.

Thời gian bất động thay đổi tùy mỗi khớp và loại trật khớp. Trong trật khớp đơn thuần, nếu khớp không dễ dàng bị trật lại sau khi nắn thì việc bất động lâu dài sẽ không cần thiết (không bất động lâu chờ cho bao khớp lành hẳn mà chỉ bất động tương đối và cho tập vận động sớm).

– Trong trật khớp cũ có 2 vấn đề cần chú ý:

+ Bao khớp, gân cơ bị rút.

+ Ổ khớp bị lấp đầy bởi xơ.

Cho nên việc nắn bảo tồn thường không đạt kết quả. Phải mổ để đặt lại hoặc tạo hình khớp.

Khi can thiệp vào ổ khớp sẽ có một số bất lợi như:

+ Làm tổn thương thêm bao khớp và dây chằng.

+ Gây dính khớp.

+ Phải bất động lâu dễ bị cứng khớp.

+ Có thể bị vả viêm khớp.

Vì vậy chỉ định phải cân nhắc, nếu sau mổ kết quả tốt hơn thì mới nên thực hiện.(

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisement

Giới thiệu Cậu Thắng

Avatar
Phạm Công Tâm Thắng 1996 Khoa Y Đại học Tây Nguyên khóa 2014-2020

Like page Y lâm sàng để cập nhật những thông tin và bài viết mới nhất!

Check Also

[Cheat sheet] Bàn chân đái tháo đường

“Cheat sheet” là hình thức hệ thống bài học vào vài trang A4 với những …