[Covid-19] Ảnh hưởng của dịch Vũ Hán trên tử vong ở Mỹ

Ảnh hưởng của dịch trên tử vong ở Mĩ

Tử vong là yếu tố được quan tâm nhiều nhứt trong dịch . Người ta có lẽ không ‘sợ’ bị nhiễm virus, nhưng sợ cái chết liên quan đến virus. Nhưng câu hỏi là bao nhiêu ca tử vong là do gây ra? Một cách để trả lời câu hỏi này là ứng dụng khái niệm “relative survival” (sống còn tương đối) qua dữ liệu bên Mĩ.

1. Con số tử vong

Có lẽ yếu tố làm nhiều người sợ hãi về dịch là cái chết. Không ít người nghĩ rằng hễ bị nhiễm là coi như là một ‘bản án tử hình’ (và do đó họ làm mọi cách để tránh). Tuy nhiên, ai cũng biết nhiễm virus không có nghĩa là sẽ tử vong, mà chỉ có thể là tăng nguy cơ tử vong. Xin nhấn mạnh là “có thể” để nói lên sự bất định, bởi vì nguy cơ tử vong tùy thuộc vào rất nhiều yếu tố như tuổi, bệnh đi kèm, và hệ thống tế. Tử vong khác với nguy cơ tử vong.

Ai trong chúng ta cũng sẽ chết, nhưng chỉ khác nhau là thời điểm chết. Một người chết ở tuổi 60 (thay vì chết ở tuổi 85 như “kì vọng” trong dân số) có thể xem là chết non (premature death), vì mất đi 25 năm cuộc đời. Do đó, để đánh giá đúng tầm của dịch , có lẽ chúng ta phải xem xét đến khái niệm mà gọi là “relative survival” (RS), tạm hiểu là “sống còn tương đối”.

Biểu đồ thể hiện xác suất tử vong (trục tung) theo độ tuổi (trục hoành) ở Mĩ. Đường màu hồng là xác suất tử vong ở nhiễm virus -Cov-2, đường màu xanh là xác suất tử vong trong dân số Mĩ năm 2018.

2. Khái niệm “relative survival”

Đại khái, RS là một thước đo số ca tử vong có thể qui chiếu về một nguyên . Ý tưởng này dựa trên lí giải rằng tổng số ca tử vong quan sát là do 2 nguồn: 1 nguồn là do virus và một nguồn là do nguyên khác:

tổng số tử vong (T) = tử vong do virus (V) + tử vong do nguyên khác (P).

Chúng ta biết T. Qua thống kê dân số, chúng ta cũng biết P. Từ đó, chúng ta có thể suy ra V là số ca tử vong có thể “qui kết” cho virus.

Trong thực tế, RS được tính toán bằng công thức đơn giản: RS = O / E; trong đó O là số ca tử vong quan sát có liên quan đến dịch , và E là số ca tử vong kì vọng nếu [nhiễm ] có nguy cơ như trong dân số. Do đó, nếu RS > 1 thì điều này có nghĩa là dịch gây ra nhiều ca tử vong hơn so với nguy cơ trong dân số. Các bạn có thể đọc qua của một sinh của về RS [1] để có thể có thêm … 1 bài báo. 

Advertisement

Để ước tính RS, chúng ta cần phải có dữ liệu về và số ca tử vong CHO TỪNG ĐỘ TUỔI. May mắn thay, dữ liệu này đã được công bố, chẳng hạn như [2], dân số Mĩ [3], và xác suất tử vong trong dân số [4]. Dùng những ‘nguyên liệu’ này, chúng ta có ước tính bao nhiêu ca tử vong là do .

3. Bao nhiêu ca tử vong là do dịch ?

Quay lại với câu hỏi dịch đã cướp đi bao nhiêu sanh mạng người Mĩ? Bảng dưới đây trình bày cho từng độ tuổi. Tính đến ngày 13/4, Mĩ ghi nhận 550016 ca nhiễm. Nếu dùng xác suất tử vong trong dân số thì số ca tử vong kì vọng [cho 550016 ca nhiễm] là 9887 người. Nhưng trong thực tế, có đến 21733 ca tử vong liên quan đến dịch . Nói cách khác, nguy cơ tử vong trong dịch cao gấp 2.2 lần (eg 21733 / 9887) so với nguy cơ trong dân số.

Ước tính số ca tử vong do tác động. Tính đến ngày 13/4, Mĩ ghi nhận 550016 ca nhiễm. Nếu dùng xác suất tử vong trong dân số thì số ca tử vong kì vọng [cho 550016 ca nhiễm] là 9887 người. Nhưng trong thực tế, có đến 21733 ca tử vong liên quan đến dịch . Nói cách khác, nguy cơ tử vong trong dịch cao gấp 2.2 lần (eg 21733 / 9887) so với nguy cơ trong dân số.
Một cách khác để hiểu là tính đến này 13/4, dịch Vũ Hán đã cướp đi [hay có thể là nguyên của] 11,846 ca tử vong. Có nghĩa là 11,846 người đáng lí ra còn sống, nhưng vì dịch Vũ Hán đã phải ra đi sớm hơn. Với RS = 2.2, quả thật là một sát thủ không kém gì các bệnh như ung thư và mạch.

===

[1] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23684802

[2] https://www.businessinsider.com.au/30-percent-us-coronaviru…

[3] https://www.census.gov/…/…/popest/2010s-national-detail.html

[4] https://www.statista.com/…/death-rate-by-age-and-sex-in-the…

Bảng bit.ly/2RvLSAj

Nguồn: GS Tuấn

Advertisement

Giới thiệu Thien Khiem

Thien Khiem
"The original point of love is located beneath our bottom. We can help someone happy. One speech or action or thinking can lessen someone’s melancholy and enhance his or her happiness”.

Like page Y lâm sàng để cập nhật những thông tin và bài viết mới nhất!

Check Also

[COVID-19] Liệu Vaccine COVID-19 sẽ ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh? Một câu hỏi thú vị!

Các nhà khoa học tham gia giám sát thử nghiệm vắc xin “Operation Warp Speed …